Endurskoða ætti fyrirkomulag við ráðningar dómara

Fulltrúar allra flokka í allsherjarnefnd Alþingis telja ástæðu til að endurskoða fyrirkomulag við skipanir dómara, bæði við héraðsdóma og Hæstarétt. Þeir vilja hins vegar ganga mislangt í þeim efnum.

Birgir Ármannsson, fulltrúi Sjálfstæðisflokks og formaður nefndarinnar, segist í meginatriðum sáttur við núverandi kerfi, þótt ástæða sé til að taka það til endurskoðunar. Allsherjarnefnd hafi hins vegar mörg önnur mikilvægari mál á sinni könnu.

Mestu máli skiptir að mati Birgis að skipunarvaldið verði hjá dómsmálaráðherra, vegna þess að hann beri pólitíska ábyrgð á gjörðum sínum. „Síðan getum við velt vöngum yfir því hvernig aðdraganda að ákvörðun ráðherra er háttað," segir hann. Ástæða sé til að skoða það ferli, hvernig umsagna er aflað og hvaða sjónarmið liggja þar til grundvallar.

Jón Magnússon, fulltrúi Frjálslynda flokksins í nefndinni, segir að rökin um pólitíska ábyrgð ráðherra séu ógild. „Hvenær hefur dómsmálaráðherra nokkurn tímann borið pólitíska ábyrgð á því að ganga fram hjá matsnefnd?" spyr hann. „Ætlar Árni Mathiesen að bera pólitíska ábyrgð á ráðningu Þorsteins Davíðssonar?"

Jón segir brýnt að færa skipunarvaldið frá ráðherra til að aðgreina betur framkvæmda- og dómsvaldið. Í ljósi þess hve breyttu samfélagi við búum í eftir efnahagshrun sé aukið gagnsæi sem því myndi fylgja enn mikilvægara.

Atli Gíslason, fulltrúi Vinstri grænna, tekur í sama streng og Jón. Hann segir núverandi fyrirkomulag „aðför að hinu þrískipta ríkisvaldi" og vill að skipunarvaldið verði fært frá ráðherra bæði hvað varðar héraðs- og hæstaréttardómara. Grundvallaratriði sé að pólitískar ráðningar heyri sögunni til.

Atli segir málið alls ekki einfalt, en stingur til dæmis upp á að skipuð verði þriggja manna matsnefnd til fjögurra ára með fulltrúum löggjafar-, framkvæmda- og dómsvalds sem réði dómara á bæði dómstig. Jafnvel komi til greina að fela Alþingi að samþykkja ráðninguna með auknum meirihluta, eins og frumvarp samfylkingarþingmannsins Lúðvíks Bergvinssonar frá síðasta þingi gerði ráð fyrir. Jón var meðflutningsmaður þess frumvarps. Frumvarpið dagaði uppi á þingi.

Birgir segir að ráðningarnar yrðu ef eitthvað væri „enn pólitískari" ef Alþingi fengi að ráða, og vísar til Bandaríkjanna, þar sem slíkt fyrirkomulag er í gildi.

Siv Friðleifsdóttir, fulltrúi Framsóknarflokksins, vill eins og Jón og Atli taka skipunarvaldið af dómsmálaráðherra, ekki síst í ljósi vinnubragða Árna Mathiesen við skipan Þorsteins Davíðssonar. Þá segir hún brýnt að veita matsnefndum meira og skýrara vald og að eðlilegt væri að þingið þyrfti að samþykkja dómara.

Ellert B. Schram, fulltrúi Samfylkingarinnar, er ekki sannfærður um að leið Lúðvíks, samflokksmanns síns, sé vænleg. Hann telur, líkt og Birgir, að með samþykki Alþingis geti ráðning verið allt eins pólitísk og ráðningar ráðherra. Tilefni sé þó til þess að endurskoða reglurnar, þar sem reynslan hafi sýnt að kerfið hafi stundum brugðist. „Almennt er ég þeirrar skoðunar að það sé ekkert óeðlilegt við það að dómarar séu skipaðir eins og gert er í dag. Hins vegar þarf bæði að hafa betri og gagnsærri reglur þar um og fylgja þeim betur eftir."