Tannvernd - börnin sem skila sér ekki

Mikið hefur verið rætt um tannvernd barna á undanförnum misserum. Lýsingar af slæmri tannheilsu barna á Íslandi rata reglulega í fjölmiðla og náði sú umræða hæstu hæðum síðastliðinn vetur þegar samstarf Tannlæknafélags Íslands og tannlæknadeildar Háskóla Íslands leiddi til Hjálparvaktar fyrir börn sem búa við kröpp kjör. Lítið hefur þó breyst í skipulagi tannheilsumála á árinu sem liðið er þrátt fyrir að ráðamenn hafi lýst því yfir að við þetta yrði ekki lengur búið.

Nú er það svo að tannlæknar hafa ekki möguleika á að sjá hvort barn hafi skilað sér til tannlæknis í skoðun eða lokið þeirri meðferð sem þörf er á. Tannlæknir sér aðeins það barn sem kemur á hans starfsstöð og getur ekki fylgst með ef barn sækir meðferð annars staðar eða hefur hreinlega dottið úr meðferð. Oft kemur barn vegna bráðavanda en skilar sér síðan ekki í áframhaldandi heimsóknir. Enginn fylgist í raun með þessu og þótt Sjúkratryggingar Íslands greiði fyrir veitta meðferð er ekkert sem segir til um hvort henni sé lokið eða ekki og barnið getur því týnst í kerfinu. Mikilvægt er að rekið sé heildstætt kerfi þar sem fylgst er með komum barna til tannlækna og þannig búið um málin að ekki velti á fjárhagstöðu foreldra hvort barnið fái nauðsynlegt eftirlit og meðferð. Hér er mikilvægt að samvinna sé milli þeirra staða sem börn koma á, hvort sem um er að ræða heilsugæsluna, skólann eða tannlækna. Upplýsingar þurfa að flæða þarna á milli svo hægt sé að fylgjast með heimtum og grípa inn í ef börn skila sér ekki.

Ekki má líta á tannheilsu sem eitthvað sérstakt fyribæri heldur að hún tengist mörgum þáttum sem snerta almennt heilbrigði barna. Munnhirða og gott matarræði skipta þar mestu en hér á Íslandi er t.d. gosdrykkjaþamb barna og unglinga gríðarlegt og á sama tíma heyrum við að börn á Íslandi séu að þyngjast og séu ekki nógu vel á sig komin líkamlega. Svo virðist sem tannheilsa íslenskra barna sé háð efnahagsstöðu foreldra þeirra því börn efnaminni foreldra hafa fleiri tannskemmdir en börn þeirra efnameiri. Hér er því um samfélagslegt mál að ræða og hætt er við að tannheilsu barna hraki enn frekar, nú þegar kjör fólks eru almennt að rýrna til mikilla muna. Heimtur barna til tannlækna hafa ekki verið nógu góðar og nú, eftir að efnahagskreppan skall á, eru vísbendingar um að enn færri börn skili sér til tannlækna. Það þarf því samstillt átak allra sem málið varða og þeir þurfa að taka höndum saman um að koma þessum málum í viðunandi horf.

Höfundur er formaður Tannlæknafélags Íslands.