Uppreisn gegn undanhaldinu Kristinn H. Gunnarsson skrifar 26. maí 2014 00:00 Vestfirðingar eiga þann eina kost að gera uppreisn gegn undanhaldinu sem þeir hafa mátt þola síðustu 16 ár. Þeir verða að velja sér forystumenn í komandi sveitarstjórnarkosningum sem standa með hagsmunum almennings og þora að bjóða hagsmunaaðilum og forystu stjórnmálaflokkanna á landsvísu birginn. Vandinn er hverjum manni augljós og lausnin blasir við. Sjávarbyggðir sækja afl sitt í hafið. Þaðan kemur efnahagsleg undirstaða samfélaganna. Meðan starfsemin er við lýði og tekjurnar dreifast um byggðirnar gengur vel. En þegar tekjurnar renna að stórum hluta í vasa fárra og koma aldrei inn í hagkerfi fjórðungsins gengur illa og hallar undan fæti. Þannig hefur það verið síðustu 16 ár síðan framsalið í sjávarútveginum fór að segja til sín.Fækkun um 100 manns á ári Í höfuðstað Vestfjarða, Ísafjarðarbæ, hefur fækkað um 100 manns á ári frá ársbyrjun 1999. Um helmingurinn er bein fólksfækkun og hinn helmingurinn er vegna þess að sveitarfélagið fékk ekkert af fólksfjölguninni á landsvísu. Íbúarnir voru þá 4.476 og hefðu átt að vera 5.370 í byrjan þessa árs ef þeim hefði fjölgað í takt við breytingarnar á landsvísu. En íbúafjöldinn var aðeins 3.639. Það vantar um 1.740 manns til þess að halda í horfinu miðað við 1. jan 1999. Þjóðinni hefur fjölgað um 20% en íbúum Ísafjarðarbæjar hefur fækkað um 19%. Að óbreyttu mun áfram fækka um 100 manns á ári.Kvótinn fór 1998 - 2004 Á fáum árum fór stór hluti allra aflaheimilda á norðanverðum Vestfjörðum. Guðbjörgin ásamt öllum kvóta fór til Akureyrar. Kvóti fyrirtækjanna Básafell á Ísafirði og Ósvör í Bolungarvík fór að mestu úr fjórðungnum. Að sama skapi dró úr atvinnustarfsemi á svæðinu. Halldór Jónsson, fyrrverandi bæjarfulltrúi á Ísafirði, telur að með kvótanum hafi farið nálega 300 tekjuhæstu störf sveitarfélagsins (bb.is, 17.5. 2006). Í skýrslu Fjórðungssambands Vestfirðinga frá 2004 kemur fram að störfum hafi fækkað um 7% á árunum 1998-2003. Laun lækkuðu líka í kjölfarið. Þau höfðu lengi verið yfir landsmeðaltali og oft voru meðallaunin á Vestfjörðum þau hæstu á landinu. En árið 2006 var útsvarsstofn á íbúa á Vestfjörðum 14% undir landsmeðaltali (Byggðastofnun 2012).Neikvæður hagvöxtur Efnahagslega breytingin sem varð við kvótamissirinn varð mikil. Á þessum árum 1998 - 2004 varð engin hagvöxtur á Vestfjörðum, þvert á móti þá dróst vestfirska hagkerfið saman um 6%. Á sama tíma varð 23% hagvöxtur á landinu öllu. Frá 2004 hefur haldið áfram að síga á ógæfuhliðina og áfram dregið í sundur með Vestfjörðum og landsþróuninni, þótt munurinn sé miklu minni. Minna hagkerfi þýðir einfaldlega færri störf, lægri kaupmáttur og minni umsvif bæði með beinum hætti og í samanburði við önnur svæði á landinu. Árið 1998 var framleiðslan á Vestfjörðum á mann, svonefndar vergar þáttatekjur, 2% hærri en á höfuðborgarsvæðinu, en árið 2005 var framleiðslan aðeins 82% af framleiðslunni á höfuðborgarsvæðinu það ár. Hún hafði minnkað um 20% (Hagfræðistofnun Háskóla Íslands 2007). Afleiðingin getur ekki orðið önnur en fólksfækkun, að fólk flytur á eftir störfunum enda varð það raunin.Íbúðaverð féll um 28% Ein afleiðing af minnkandi kaupmætti á svæðinu og fólksfækkun var að verð á fasteignum hríðféll. Því eru gerð skil í skýrslu iðnaðarráðuneytisins frá 2005. Verð á íbúðarhúsnæði á Vestfjörðum féll um 28% að raungildi á árunum 1990-2004, en fyrst og fremst frá 1998-2004. Hvergi annars staðar á landinu lækkaði fasteignaverð að raungildi. Það hækkaði til dæmis um 52% á höfuðborgarsvæðinu. Athuga ber að þetta var fyrir fasteignabóluna á höfuðborgarsvæðinu. Segja má að verð á Vestfjörðum hafi að meðaltali fallið um 1/3 af verðinu á höfuðborgarsvæðinu. Þetta verðfall hefur ekki gengið til baka og þótt eitthvað kunni að hafa breyst til batnaðar þá er staðan enn í öllum megindráttum óbreytt frá 2004.33% af þorskveiðum Vestfjarðamiðin er gjöful sem áður, það hefur ekki breyst nema síður sé. Á árunum 1991-2009 voru að meðaltali 33% af öllum þorskveiðunum af miðunum frá Snæfellsnesi að Horni og 25% af ýsuveiðunum. Að magni til eru þetta nærri 60.000 tonn af þorski og 15.000 tonn af ýsu. Hlutur Vestfirðinga í þorskveiðunum hefur minnkað um helming frá 1998. Að auki hefur stór hluti af tekjunum færst frá þjónustu og launum yfir í greiðslu fyrir aðganginn að miðunum. Ætla má að útgerðarmenn greiði um 15 milljarða króna árlega fyrir veiðiréttinn, ýmist í gegnum beina kvótaleigu eða kvótakaupum. Hvort tveggja veldur samdrætti á svæðinu.Yfirráð og tekjur Ef sjávarbyggðir eiga að þrífast og jafnvel að vaxa og dafna verður að vera beint samband milli byggðanna og miðanna sem eru undan ströndinni. Veiðirétturinn á að vera bundinn svæðinu og hver sem hverju sinni aflar sér réttinda til veiða á að vera bundinn því að nýta þessi mið en ekki einhver önnur og sá á að greiða viðkomandi svæði fyrir afnotin. Þær tekjur á síðan nota til uppbyggingar, þjónustu og atvinnusköpunar. Arðurinn í sjávarútvegi er ekki einkaeign fárra kvótahafa né heldur er hann bara fyrir ríkið til þess að byggja upp höfuðborgarsvæðið. Kjörnir fulltrúar í sveitarstjórnir eiga að krefjast breytinga á kvótakerfinu sem verja hagsmuni fólksins sem þeir eiga að þjóna. Þeir verða að hafa kjark til þess að standa á móti útgerðarvaldinu heima í héraði og þeir verða líka að hafa dug í sér til þess að rísa gegn flokksforystunni þegar hún gengur gegn hagsmunum íbúanna. Það er mál að linni undanhaldinu síðustu 16 árin og kjörnir forystumenn verða að rísa upp til varna fyrir umbjóðendur sína. Þeirra hagur er mikilvægari en nokkur flokksbönd. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Forsetakosningar 2016 Skoðun Kristinn H. Gunnarsson Mest lesið Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun Hve lengi tekur sjórinn við? Björn Brynjúlfur Björnsson Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson Skoðun Fyrir hverja er Sjúkratryggingar Íslands? Hrefna Sif Jónsdóttir Skoðun Líffræðilega ómögulegt Björn Ólafsson Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal Skoðun Að bregðast ungu fólki í viðkvæmri stöðu Ingibjörg Isaksen Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson Skoðun Vindmyllufyrirtæki í áskrift hjá íslenskum almenningi Linda Jónsdóttir Skoðun Sérstök staða orkusveitarfélaga! Guðmundur Haukur Jakobsson Skoðun Skoðun Skoðun Rúmir 30 milljarðar í fangelsi Guðmundur Ingi Þóroddsson skrifar Skoðun Sérstök staða orkusveitarfélaga! Guðmundur Haukur Jakobsson skrifar Skoðun Miklar endurbætur á lánum menntasjóðs námsmanna Elín Íris Fanndal skrifar Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar Skoðun Er almenningur rusl? Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Líffræðilega ómögulegt Björn Ólafsson skrifar Skoðun Veiðigjaldið stendur undir kostnaði Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson skrifar Skoðun Hve lengi tekur sjórinn við? Björn Brynjúlfur Björnsson skrifar Skoðun Orkan okkar, börnin og barnabörnin Jóna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Að fjárfesta í sjálfbærri verðmætasköpun Ingibjörg Ösp Stefánsdóttir skrifar Skoðun Að bregðast ungu fólki í viðkvæmri stöðu Ingibjörg Isaksen skrifar Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson skrifar Skoðun Fyrir hverja er Sjúkratryggingar Íslands? Hrefna Sif Jónsdóttir skrifar Skoðun Nauðsynlegar breytingar á Menntasjóði námsmanna Ragna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar Skoðun Er sjálfbærni bara fyrir raungreinafólk? Saga Helgason skrifar Skoðun Börn í skjóli Kvennaathvarfsins Auður Magnúsdóttir skrifar Skoðun Börn, foreldrar og skólar í vanda: Hvernig eigum við að nálgast verkefnið? Margrét Sigmarsdóttir,Bergljót Gyða Guðmundsdóttir,Arndís Þorsteinsdóttir,Edda Vikar Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Nýr vettvangur samskipta? Guðrún Hrefna Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Nokkur atriði sem almennum borgara finnst að helst megi ekki ræða – eða mjög sjaldan Hjalti Þórðarson skrifar Skoðun Vilja Ísland í sambandsríki Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Blikkandi viðvörunarljós Ingveldur Anna Sigurðardóttir skrifar Skoðun „Evrópa er í hnignun“ – Er það samt? Lítum aðeins á söguna Guðni Freyr Öfjörð skrifar Skoðun Vindmyllufyrirtæki í áskrift hjá íslenskum almenningi Linda Jónsdóttir skrifar Skoðun Metnaðarfull markmið og stórir sigrar Halla Helgadóttir skrifar Skoðun Hvers virði er vara ef hún er ekki seld? Jón Jósafat Björnsson skrifar Skoðun Aulatal um að Evrópa sé veik og getulaus Ole Anton Bieltvedt skrifar Skoðun Ár vondra vinnubragða í Stúdentaráði HÍ Katla Ólafsdóttir,Mathias Bragi Ölvisson skrifar Sjá meira
Vestfirðingar eiga þann eina kost að gera uppreisn gegn undanhaldinu sem þeir hafa mátt þola síðustu 16 ár. Þeir verða að velja sér forystumenn í komandi sveitarstjórnarkosningum sem standa með hagsmunum almennings og þora að bjóða hagsmunaaðilum og forystu stjórnmálaflokkanna á landsvísu birginn. Vandinn er hverjum manni augljós og lausnin blasir við. Sjávarbyggðir sækja afl sitt í hafið. Þaðan kemur efnahagsleg undirstaða samfélaganna. Meðan starfsemin er við lýði og tekjurnar dreifast um byggðirnar gengur vel. En þegar tekjurnar renna að stórum hluta í vasa fárra og koma aldrei inn í hagkerfi fjórðungsins gengur illa og hallar undan fæti. Þannig hefur það verið síðustu 16 ár síðan framsalið í sjávarútveginum fór að segja til sín.Fækkun um 100 manns á ári Í höfuðstað Vestfjarða, Ísafjarðarbæ, hefur fækkað um 100 manns á ári frá ársbyrjun 1999. Um helmingurinn er bein fólksfækkun og hinn helmingurinn er vegna þess að sveitarfélagið fékk ekkert af fólksfjölguninni á landsvísu. Íbúarnir voru þá 4.476 og hefðu átt að vera 5.370 í byrjan þessa árs ef þeim hefði fjölgað í takt við breytingarnar á landsvísu. En íbúafjöldinn var aðeins 3.639. Það vantar um 1.740 manns til þess að halda í horfinu miðað við 1. jan 1999. Þjóðinni hefur fjölgað um 20% en íbúum Ísafjarðarbæjar hefur fækkað um 19%. Að óbreyttu mun áfram fækka um 100 manns á ári.Kvótinn fór 1998 - 2004 Á fáum árum fór stór hluti allra aflaheimilda á norðanverðum Vestfjörðum. Guðbjörgin ásamt öllum kvóta fór til Akureyrar. Kvóti fyrirtækjanna Básafell á Ísafirði og Ósvör í Bolungarvík fór að mestu úr fjórðungnum. Að sama skapi dró úr atvinnustarfsemi á svæðinu. Halldór Jónsson, fyrrverandi bæjarfulltrúi á Ísafirði, telur að með kvótanum hafi farið nálega 300 tekjuhæstu störf sveitarfélagsins (bb.is, 17.5. 2006). Í skýrslu Fjórðungssambands Vestfirðinga frá 2004 kemur fram að störfum hafi fækkað um 7% á árunum 1998-2003. Laun lækkuðu líka í kjölfarið. Þau höfðu lengi verið yfir landsmeðaltali og oft voru meðallaunin á Vestfjörðum þau hæstu á landinu. En árið 2006 var útsvarsstofn á íbúa á Vestfjörðum 14% undir landsmeðaltali (Byggðastofnun 2012).Neikvæður hagvöxtur Efnahagslega breytingin sem varð við kvótamissirinn varð mikil. Á þessum árum 1998 - 2004 varð engin hagvöxtur á Vestfjörðum, þvert á móti þá dróst vestfirska hagkerfið saman um 6%. Á sama tíma varð 23% hagvöxtur á landinu öllu. Frá 2004 hefur haldið áfram að síga á ógæfuhliðina og áfram dregið í sundur með Vestfjörðum og landsþróuninni, þótt munurinn sé miklu minni. Minna hagkerfi þýðir einfaldlega færri störf, lægri kaupmáttur og minni umsvif bæði með beinum hætti og í samanburði við önnur svæði á landinu. Árið 1998 var framleiðslan á Vestfjörðum á mann, svonefndar vergar þáttatekjur, 2% hærri en á höfuðborgarsvæðinu, en árið 2005 var framleiðslan aðeins 82% af framleiðslunni á höfuðborgarsvæðinu það ár. Hún hafði minnkað um 20% (Hagfræðistofnun Háskóla Íslands 2007). Afleiðingin getur ekki orðið önnur en fólksfækkun, að fólk flytur á eftir störfunum enda varð það raunin.Íbúðaverð féll um 28% Ein afleiðing af minnkandi kaupmætti á svæðinu og fólksfækkun var að verð á fasteignum hríðféll. Því eru gerð skil í skýrslu iðnaðarráðuneytisins frá 2005. Verð á íbúðarhúsnæði á Vestfjörðum féll um 28% að raungildi á árunum 1990-2004, en fyrst og fremst frá 1998-2004. Hvergi annars staðar á landinu lækkaði fasteignaverð að raungildi. Það hækkaði til dæmis um 52% á höfuðborgarsvæðinu. Athuga ber að þetta var fyrir fasteignabóluna á höfuðborgarsvæðinu. Segja má að verð á Vestfjörðum hafi að meðaltali fallið um 1/3 af verðinu á höfuðborgarsvæðinu. Þetta verðfall hefur ekki gengið til baka og þótt eitthvað kunni að hafa breyst til batnaðar þá er staðan enn í öllum megindráttum óbreytt frá 2004.33% af þorskveiðum Vestfjarðamiðin er gjöful sem áður, það hefur ekki breyst nema síður sé. Á árunum 1991-2009 voru að meðaltali 33% af öllum þorskveiðunum af miðunum frá Snæfellsnesi að Horni og 25% af ýsuveiðunum. Að magni til eru þetta nærri 60.000 tonn af þorski og 15.000 tonn af ýsu. Hlutur Vestfirðinga í þorskveiðunum hefur minnkað um helming frá 1998. Að auki hefur stór hluti af tekjunum færst frá þjónustu og launum yfir í greiðslu fyrir aðganginn að miðunum. Ætla má að útgerðarmenn greiði um 15 milljarða króna árlega fyrir veiðiréttinn, ýmist í gegnum beina kvótaleigu eða kvótakaupum. Hvort tveggja veldur samdrætti á svæðinu.Yfirráð og tekjur Ef sjávarbyggðir eiga að þrífast og jafnvel að vaxa og dafna verður að vera beint samband milli byggðanna og miðanna sem eru undan ströndinni. Veiðirétturinn á að vera bundinn svæðinu og hver sem hverju sinni aflar sér réttinda til veiða á að vera bundinn því að nýta þessi mið en ekki einhver önnur og sá á að greiða viðkomandi svæði fyrir afnotin. Þær tekjur á síðan nota til uppbyggingar, þjónustu og atvinnusköpunar. Arðurinn í sjávarútvegi er ekki einkaeign fárra kvótahafa né heldur er hann bara fyrir ríkið til þess að byggja upp höfuðborgarsvæðið. Kjörnir fulltrúar í sveitarstjórnir eiga að krefjast breytinga á kvótakerfinu sem verja hagsmuni fólksins sem þeir eiga að þjóna. Þeir verða að hafa kjark til þess að standa á móti útgerðarvaldinu heima í héraði og þeir verða líka að hafa dug í sér til þess að rísa gegn flokksforystunni þegar hún gengur gegn hagsmunum íbúanna. Það er mál að linni undanhaldinu síðustu 16 árin og kjörnir forystumenn verða að rísa upp til varna fyrir umbjóðendur sína. Þeirra hagur er mikilvægari en nokkur flokksbönd.
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal Skoðun
Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar
Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar
Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar
Skoðun Börn, foreldrar og skólar í vanda: Hvernig eigum við að nálgast verkefnið? Margrét Sigmarsdóttir,Bergljót Gyða Guðmundsdóttir,Arndís Þorsteinsdóttir,Edda Vikar Guðmundsdóttir skrifar
Skoðun Nokkur atriði sem almennum borgara finnst að helst megi ekki ræða – eða mjög sjaldan Hjalti Þórðarson skrifar
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal Skoðun