Nýtum kosningaréttinn í þágu jafnréttis Kristín Ástgeirsdóttir skrifar 22. júní 2015 19:59 Þann 19. júní var því fagnað að 100 ár voru liðin frá því að íslenskar konur fengu kosningarétt til Alþingis. Mikið var um dýrðir um land allt og víða var sagan rifjuð upp. Það er þó ekki síður ástæða til að horfa fram á við um leið og við minnumst þeirra fjölmörgu kvenna sem ruddu brautina fyrir okkur sem nú byggjum þetta land. „Konur viðurkenndar löglegir borgarar þjóðfélagsins“ skrifaði Bríet Bjarnhéðinsdóttir í blað sitt Kvennablaðið sem kom út 16. júlí 1915. Þá var tæpur mánuður liðinn frá því að fréttir bárust af því að konungur hefði undirritað lögin sem veittu konum sem orðnar voru 40 ára og eldri kosningarétt og kjörgengi til Alþingis. Það var líka liðin rúm vika frá því að konur fögnuðu nýfengnum réttindum á Austurvelli. Bríet var því í hátíðarskapi og auðvitað var það kjarni málsins að með kosningaréttinum var verið að viðurkenna konur sem fullgilda borgara þó að réttindin væru takmörkuð við 40 ára aldur. Karlar fengu kosningarétt 25 ára. Reyndar varð lítill hópur vinnumanna að sitja við sama borð og konurnar en þeir fengu líka kosningarétt við þessar lagabreytingar. Bríet sagði reyndar að Íslendingar yrðu að athlægi um allan heim vegna þessa ákvæðis en það er önnur saga. Rétturinn varð jafn 1920. Kosningaréttur eru grundvallarmannréttindi sem barist var fyrir í áratugi. Hann felur í sér réttindi hvers og eins til að hafa áhrif á hvernig landinu er stjórnað, hverjir fara með völd en er líka réttur til að bjóða sig fram og láta rödd sína heyrast. Það er því sorglegt að sjá að kosningaþátttaka fer minnkandi hér á landi og vakti það athygli í síðustu sveitarstjórnarkosningum hve illa ungar konur skiluðu sér á kjörstað. Af hverju stafar það og hvernig á að bregðast við? Þeir sem ekki kjósa eru að láta aðra um að taka ákvarðanir um framtíðina.Konur voru ekki velkomnarÞað kom fljótt í ljós að þótt réttindin væru fengin var hreint ekki vilji til að konur tækju beinan þátt í stjórnmálum. Bríet bauð sig fram 1916 en náði ekki kjöri. Kosningaþátttaka kvenna var aðeins rúm 10% sem vekur margar spurningar. Fannst konum að stjórnmálin kæmu þeim ekki við? Var enginn sem þær gátu hugsað sér að kjósa eða hvað? Bríet varð mjög hugsandi yfir þessu og skrifaði að málið snérist ekki um það eitt að fá að kjósa heldur að hafa áhrif, koma konum og málefnum þeirra að. Þau mál voru að bæta stöðu kvenna, sinna kjörum fátækra, sjúkra, munaðarlausra og annarra sem höllum stóðu fæti. Það var skoðun Bríetar og þeirra kvenréttindakvenna sem stóðu að kvennalistanum 1922 að á þessum sviðum sæi „auga konunnar glöggar en auga karlmannsins“. Konur áttu að breyta og bæta, ekki síst vildu þær bæta heilbrigði þjóðarinnar með því að koma upp Landspítala, tryggja aðstöðu mæðra og ungabarna og byggja berklahæli. Þau átta ár sem Ingibjörg H. Bjarnason sat á þingi 1922-1930 beitti hún sér af alefli fyrir heilbrigðismálum, möguleikum kvenna til menntunar, stuðningi við kvennasamtök og auknu jafnrétti kynjanna. Hún lagði meðal annars til að konur yrðu skipaðar í allar opinberar nefndir en það náði ekki fram að ganga. Ingibjörg átti erfitt uppdráttar og hún fékk að finna að hún var óvelkomin á hinu háa Alþingi. Sama gilti um næstu tvær þingkonur þær Guðrúnu Lárusdóttur rithöfund og Katrínu Thoroddsen lækni. Enginn tók til máls þegar þær fluttu sín mál. Þingmönnum fannst greinilega ekki nógu merkilegt að ræða vernd barna, barnaheimili og fleiri slík mál.Enn á ný þurfti kvennalistaKonur voru örfáar á þingi þar til ákveðið var að bjóða fram kvennalista 1983. Það varð að koma málefnum kvenna á dagskrá og það gerði Kvennalistinn. Flokkarnir hrukku við og tóku að stilla konum upp ofar á lista. Konum fjölgaði jafnt og þétt næstu árin og eru nú 40% þingmanna. Það er í sjálfu sér ágætt en af hverju eru þær ekki enn fleiri? Það sýnir lýðræðishalla þegar hlutur kvenna er mun minni en karla en í mínum huga skiptir mestu hvað gert er. Að því leyti er ég sammála „gömlu“ femínistunum. Það hafa allir rétt til að hafa sínar skoðanir en ég vil sjá konur og karla sem beita sér fyrir kynjajafnrétti og reyndar jafnrétti allra. Þar er enn mikið verk að vinna. Við búum við launamisrétti og allt of kynskiptan vinnumarkað. Laun margra „kvennastétta“ eru allt of lág og störf þeirra vanmetin. Því miður búa margar konur við fátækt og það þarf að gefa gaum að kynjabreytunni í ýmsum hópum eins og meðal fatlaðra og fólks af erlendum uppruna. Það þarf að virða kynhneigð og kynvitund hvers og eins. Konur eru of fáar í stjórnum og við stjórn fyrirtækja. Skólarnir eiga langt í land með að sinna jafnréttisfræðslu og jafnréttissjónarmiðum í öllum greinum. Ofbeldi gegn konum er gríðarlegt áhyggjuefni eins og umræða undanfarinna vikna sannar. Kynferðisofbeldi gegn börnum er ólíðandi, sem og hatursorðræða og ofbeldi á netinu. Þátttaka karla í jafnréttisumræðunni þarf að stóraukast, kynjajafnrétti er sannarlega þeirra hagsmunamál og snýst um aukin lífsgæði. Á þessu 100 ára afmælisári vil ég sjá vaxandi virðingu fyrir þörfum og óskum einstaklinganna, hvort sem um er að ræða drengi eða stúlkur, konur eða karla. Stefnum markvisst að samfélagi réttlætis, jöfnuðar og jafnréttis fyrir alla. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Skoðun Mest lesið Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun Skerðingar eru eðlilegur hluti af rekstri raforkukerfisins Magnús Sigurðsson Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir Skoðun Viltu vinna of mikið í ár og ennþá meira á næsta ári? Steinunn Þórðardóttir Skoðun Skoðun Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson skrifar Skoðun Hverjir eru alvöru feður og hverjir ekki? skrifar Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann skrifar Skoðun Er allt í góðu? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Kirkjugarðar, minningarreitir og eða grafreitir Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir skrifar Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek skrifar Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir skrifar Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson skrifar Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar Skoðun Krossinn er fallegur skrifar Skoðun Þetta reddast eða hvað? Marinó G. Njálsson skrifar Skoðun Að gráta í rigningunni - og dansa Jón Þór Ólafsson skrifar Skoðun „Smækkunar“gler Viðskiptaráðs Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Ekki henda! Eyjólfur Pálsson skrifar Skoðun Break á ólympíuleikunum og önnur gildi í dansi Brynja Pétursdóttir skrifar Skoðun Frigg nemendagrunnur – bylting í íslensku skólastarfi Þórdís Jóna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Opið bréf til stjórnarformanns Haga Björn Sævar Einarsson skrifar Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar Skoðun Manstu þegar Messenger var ekki til? Aldís Stefánsdóttir skrifar Skoðun „Flestum í Noregi er illa við EES“ Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Óheillaþróun á íslenskum vinnumarkaði Gunnar Sigvaldason,Árni B. Björnsson skrifar Skoðun Að virkja upp í loft Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Sjálfstæðisflokkurinn, the party of hungry children Ian McDonald skrifar Skoðun Talsmenn tolla gefa engan afslátt Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Skoðun Samstaða kennara skiptir máli Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Hvað er fram undan í íslenskum stjórnmálum? Reynir Böðvarsson skrifar Sjá meira
Þann 19. júní var því fagnað að 100 ár voru liðin frá því að íslenskar konur fengu kosningarétt til Alþingis. Mikið var um dýrðir um land allt og víða var sagan rifjuð upp. Það er þó ekki síður ástæða til að horfa fram á við um leið og við minnumst þeirra fjölmörgu kvenna sem ruddu brautina fyrir okkur sem nú byggjum þetta land. „Konur viðurkenndar löglegir borgarar þjóðfélagsins“ skrifaði Bríet Bjarnhéðinsdóttir í blað sitt Kvennablaðið sem kom út 16. júlí 1915. Þá var tæpur mánuður liðinn frá því að fréttir bárust af því að konungur hefði undirritað lögin sem veittu konum sem orðnar voru 40 ára og eldri kosningarétt og kjörgengi til Alþingis. Það var líka liðin rúm vika frá því að konur fögnuðu nýfengnum réttindum á Austurvelli. Bríet var því í hátíðarskapi og auðvitað var það kjarni málsins að með kosningaréttinum var verið að viðurkenna konur sem fullgilda borgara þó að réttindin væru takmörkuð við 40 ára aldur. Karlar fengu kosningarétt 25 ára. Reyndar varð lítill hópur vinnumanna að sitja við sama borð og konurnar en þeir fengu líka kosningarétt við þessar lagabreytingar. Bríet sagði reyndar að Íslendingar yrðu að athlægi um allan heim vegna þessa ákvæðis en það er önnur saga. Rétturinn varð jafn 1920. Kosningaréttur eru grundvallarmannréttindi sem barist var fyrir í áratugi. Hann felur í sér réttindi hvers og eins til að hafa áhrif á hvernig landinu er stjórnað, hverjir fara með völd en er líka réttur til að bjóða sig fram og láta rödd sína heyrast. Það er því sorglegt að sjá að kosningaþátttaka fer minnkandi hér á landi og vakti það athygli í síðustu sveitarstjórnarkosningum hve illa ungar konur skiluðu sér á kjörstað. Af hverju stafar það og hvernig á að bregðast við? Þeir sem ekki kjósa eru að láta aðra um að taka ákvarðanir um framtíðina.Konur voru ekki velkomnarÞað kom fljótt í ljós að þótt réttindin væru fengin var hreint ekki vilji til að konur tækju beinan þátt í stjórnmálum. Bríet bauð sig fram 1916 en náði ekki kjöri. Kosningaþátttaka kvenna var aðeins rúm 10% sem vekur margar spurningar. Fannst konum að stjórnmálin kæmu þeim ekki við? Var enginn sem þær gátu hugsað sér að kjósa eða hvað? Bríet varð mjög hugsandi yfir þessu og skrifaði að málið snérist ekki um það eitt að fá að kjósa heldur að hafa áhrif, koma konum og málefnum þeirra að. Þau mál voru að bæta stöðu kvenna, sinna kjörum fátækra, sjúkra, munaðarlausra og annarra sem höllum stóðu fæti. Það var skoðun Bríetar og þeirra kvenréttindakvenna sem stóðu að kvennalistanum 1922 að á þessum sviðum sæi „auga konunnar glöggar en auga karlmannsins“. Konur áttu að breyta og bæta, ekki síst vildu þær bæta heilbrigði þjóðarinnar með því að koma upp Landspítala, tryggja aðstöðu mæðra og ungabarna og byggja berklahæli. Þau átta ár sem Ingibjörg H. Bjarnason sat á þingi 1922-1930 beitti hún sér af alefli fyrir heilbrigðismálum, möguleikum kvenna til menntunar, stuðningi við kvennasamtök og auknu jafnrétti kynjanna. Hún lagði meðal annars til að konur yrðu skipaðar í allar opinberar nefndir en það náði ekki fram að ganga. Ingibjörg átti erfitt uppdráttar og hún fékk að finna að hún var óvelkomin á hinu háa Alþingi. Sama gilti um næstu tvær þingkonur þær Guðrúnu Lárusdóttur rithöfund og Katrínu Thoroddsen lækni. Enginn tók til máls þegar þær fluttu sín mál. Þingmönnum fannst greinilega ekki nógu merkilegt að ræða vernd barna, barnaheimili og fleiri slík mál.Enn á ný þurfti kvennalistaKonur voru örfáar á þingi þar til ákveðið var að bjóða fram kvennalista 1983. Það varð að koma málefnum kvenna á dagskrá og það gerði Kvennalistinn. Flokkarnir hrukku við og tóku að stilla konum upp ofar á lista. Konum fjölgaði jafnt og þétt næstu árin og eru nú 40% þingmanna. Það er í sjálfu sér ágætt en af hverju eru þær ekki enn fleiri? Það sýnir lýðræðishalla þegar hlutur kvenna er mun minni en karla en í mínum huga skiptir mestu hvað gert er. Að því leyti er ég sammála „gömlu“ femínistunum. Það hafa allir rétt til að hafa sínar skoðanir en ég vil sjá konur og karla sem beita sér fyrir kynjajafnrétti og reyndar jafnrétti allra. Þar er enn mikið verk að vinna. Við búum við launamisrétti og allt of kynskiptan vinnumarkað. Laun margra „kvennastétta“ eru allt of lág og störf þeirra vanmetin. Því miður búa margar konur við fátækt og það þarf að gefa gaum að kynjabreytunni í ýmsum hópum eins og meðal fatlaðra og fólks af erlendum uppruna. Það þarf að virða kynhneigð og kynvitund hvers og eins. Konur eru of fáar í stjórnum og við stjórn fyrirtækja. Skólarnir eiga langt í land með að sinna jafnréttisfræðslu og jafnréttissjónarmiðum í öllum greinum. Ofbeldi gegn konum er gríðarlegt áhyggjuefni eins og umræða undanfarinna vikna sannar. Kynferðisofbeldi gegn börnum er ólíðandi, sem og hatursorðræða og ofbeldi á netinu. Þátttaka karla í jafnréttisumræðunni þarf að stóraukast, kynjajafnrétti er sannarlega þeirra hagsmunamál og snýst um aukin lífsgæði. Á þessu 100 ára afmælisári vil ég sjá vaxandi virðingu fyrir þörfum og óskum einstaklinganna, hvort sem um er að ræða drengi eða stúlkur, konur eða karla. Stefnum markvisst að samfélagi réttlætis, jöfnuðar og jafnréttis fyrir alla.
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar
Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar
Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun