Hátíðarkveðjur úr Högum Sindri Sigurgeirsson skrifar 6. janúar 2016 07:00 Það er orðið árvisst að landbúnaðurinn fær kaldar kveðjur um hátíðarnar frá Finni Árnasyni, forstjóra Haga sem er stærsta verslunarkeðja landsins. Árið 2014 birti hann hátíðarkveðju sína í Fréttablaðinu á aðfangadag jóla, en núna seinkaði henni örlítið því hún birtist í áramótablaði Viðskiptablaðsins. Uppistaðan í grein Finns er gagnrýni á starfsumhverfi landbúnaðarins og vangaveltur um gerð nýrra búvörusamninga.Búvörusamningar í deiglunni Síðustu mánuði hafa fulltrúar bænda og ríkisins setið við samningaborð vegna nýrra búvörusamninga. Viðræðunum er alls ekki lokið og ekkert er farið að ræða um fjárhæðir. Megininntak viðræðnanna er að treysta rekstrargrundvöll landbúnaðarins til lengri tíma. Meðal annars er rætt um að afleggja greiðslumarkskerfi í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt. Hugsunin er sú að stuðningurinn verði skilvirkari og skili sér betur til starfandi bænda fremur en þeirra sem eru á leið út úr greininni eða fjármálastofnana. Ef hugmyndir samningsaðila ná fram að ganga er um mestu breytingar að ræða um áratugabil á starfsumhverfi landbúnaðarins. Ein af forsendum þess að semja með þessum hætti er að gera búvörusamninga til tíu ára. Á tímabilinu er þó gert ráð fyrir endurskoðun sem veitir báðum samningsaðilum svigrúm til breytinga. Í landbúnaði eru langir framleiðsluferlar og það er mikilvægt fyrir bændur að geta gert áætlanir til lengri tíma.Hver er tilgangur stuðningskerfis í landbúnaði? Stuðningur við landbúnaðarframleiðslu á sér langa sögu hérlendis og hefur verið framkvæmdur með ólíkum aðferðum. Fjölþætt rök liggja að baki, en megintilgangurinn hefur löngum verið sá sami: Að stuðla að nægu framboði innlendra matvæla á hóflegu verði fyrir neytendur. Hið opinbera beitir sömu aðferðum við að greiða niður margvíslega aðra starfsemi eða þjónustu, s.s. mennta- og menningarstarfsemi, velferðarþjónustu, samgöngur og fjölmargt annað. Notendur greiða þá mun minna fyrir þjónustuna en hún raunverulega kostar eða jafnvel ekkert. Þess í stað er þjónustan fjármögnuð úr sameiginlegum sjóðum. Það er einfaldlega talið sanngjarnara og hagkvæmara. Innlend matvæli kosta með þessum aðferðum minna en þau myndu annars gera.1,8% af útgjöldum ríkisins renna til landbúnaðarins Beinn stuðningur við landbúnað er um það bil 12,7 milljarðar króna miðað við fjárlögin í ár. Það er 1,8% af útgjöldum ríkisins á árinu. Afgangurinn er reiknuð markaðsvernd en ekki raunveruleg útgjöld. Markaðsverndin er reiknuð sem mismunur á heimsmarkaðsverði að viðbættum flutningskostnaði og innlendu verði. Sú tala tekur sífelldum breytingum í takt við verð á mörkuðum og gengisbreytingar.Hvar liggja hagsmunir stærstu verslanakeðjunnar? Það hefur lengi verið eitt helsta markmið þeirra sem standa í verslunarrekstri á Íslandi að brjóta upp starfsumhverfi landbúnaðarins. Þar er efst á blaði að minnka tollvernd. Með því getur verslunin sjálf flutt inn ódýrar búvörur og hagað verðlagningu þeirra eftir eigin höfði. Það verður tæplega keppikefli kaupmanna að tefla eingöngu fram vörum sem uppfylla gæðakröfur íslenskra neytenda, til dæmis hvað varðar lyfjanotkun, rekjanleika og aðra framleiðsluhætti. Dæmin sanna að áherslan er á lágt verð en ekki gæði. Er trúverðugt þegar forstjóri Haga segist með gagnrýni sinni á íslenskan landbúnað fyrst og fremst bera hag neytenda fyrir brjósti? Í tæplega ársgamalli skýrslu Samkeppniseftirlitsins kemur fram að það ríkir fákeppni í smásölu á dagvörumarkaði. Þar er bent á að arðsemi stærstu íslensku verslunarsamstæðanna sé mjög góð í alþjóðlegum samanburði. Meðalarðsemi eigin fjár matvörukeðja í Evrópu er um 13% og um 11% í Bandaríkjunum samanborið við 35%-40% hér á landi. Ýmsir efast um að verslunarfyrirtækin skili mögulegum ávinningi tollabreytinga til neytenda. Það hafa meðal annars rannsóknir Alþýðusambands Íslands staðfest. Undanfarin ár hafa talsverðar skattabreytingar orðið. Nær öll vörugjöld og sykurskattur hafa verið felld niður og nú hefur verið ákveðið að fella niður nær alla tolla nema á matvælum. Fyrri áfangi þess kom til framkvæmda um nýliðin áramót en sá síðari um þau næstu.Bændur kjósa sátt um landbúnað Bændum er umhugað að reka sinn landbúnað í sátt við land og þjóð. Þeir hafa fært rök fyrir því að það er hagkvæmt að reka landbúnað á Íslandi og framleiða eins mikinn mat og okkur er unnt, m.a. vegna markmiða um samdrátt á losun gróðurhúsalofttegunda vegna flutninga og einnig matvæla- og fæðuöryggis. Hjá öllum þjóðum sem við berum okkur saman við nýtur landbúnaðurinn opinbers stuðnings. Evrópusambandið er í grunninn tollabandalag og leitun er að víðtækara styrkjakerfi en í Bandaríkjunum. Kollsteypur á starfsumhverfi landbúnaðarins eru engum til góða. Samkeppnisstaða innlendu framleiðslunnar mun skerðast ef innflutningur búvara verður óheftur og minnkandi stuðningsgreiðslur munu fækka fjölskyldubúum. Það mun hafa veruleg áhrif á byggðir landsins og fækka störfum í matvælageiranum. Niðurstaðan verður að verslunin nær stærri hluta virðiskeðjunnar til sín í gegnum aukinn innflutning á búvörum. Sjálfsagt myndi það bæta hag kaupmanna en skilja bændur og neytendur eftir á köldum klaka. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Mest lesið Halldór 05.04.2025 Halldór Veiðigjöld vs afnám undanþágu orkumannvirkja frá fasteignamatsskyldu Guðmundur Haukur Jakobsson Skoðun Betra líf eftir greiningu krabbameins, tímamótarannsókn sem vísar veginn Sigríður Gunnarsdóttir Skoðun Eitruð kvenmennska Ása Lind Finnbogadóttir Skoðun Komum náminu á Höfn í höfn Halla Hrund Logadóttir Skoðun Hinn nýi íslenski aðall Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir Skoðun Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta Skoðun Leiðin til helvítis Jón Pétur Zimsen Skoðun Þau eru fá en þörfin er stór Sif Huld Albertsdóttir Skoðun Á undan jarðýtu komi fornleifafræðingur… Stefán Pálsson Skoðun Skoðun Skoðun Komum náminu á Höfn í höfn Halla Hrund Logadóttir skrifar Skoðun Betra líf eftir greiningu krabbameins, tímamótarannsókn sem vísar veginn Sigríður Gunnarsdóttir skrifar Skoðun Veiðigjöld vs afnám undanþágu orkumannvirkja frá fasteignamatsskyldu Guðmundur Haukur Jakobsson skrifar Skoðun Tollar – Fyrir hverja? Valdimar Birgisson skrifar Skoðun Þau eru fá en þörfin er stór Sif Huld Albertsdóttir skrifar Skoðun Samvinnufélög, valkostur í atvinnurekstri Elín H. Jónsdóttir,Guðrún Johnsen skrifar Skoðun Leiðin til helvítis Jón Pétur Zimsen skrifar Skoðun Eitruð kvenmennska Ása Lind Finnbogadóttir skrifar Skoðun Hinn nýi íslenski aðall Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir skrifar Skoðun Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta skrifar Skoðun Gjaldskrár munu ekki virka til að koma aftur framleiðslu af stað Sæþór Randalsson skrifar Skoðun Mannúð og samvinna á tímum sögulegra þjáninga Sólrún María Ólafsdóttir skrifar Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir skrifar Skoðun Þegar rykið hefur sest Jörgen Ingimar Hansson skrifar Skoðun Búum til réttlátt lífeyriskerfi Hrafn Magnússon skrifar Skoðun Á undan jarðýtu komi fornleifafræðingur… Stefán Pálsson skrifar Skoðun Hin raunverulega byggðastefna Jón Þór Kristjánsson skrifar Skoðun Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson skrifar Skoðun Rúmir 30 milljarðar í fangelsi Guðmundur Ingi Þóroddsson skrifar Skoðun Sérstök staða orkusveitarfélaga! Guðmundur Haukur Jakobsson skrifar Skoðun Miklar endurbætur á lánum menntasjóðs námsmanna Elín Íris Fanndal skrifar Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar Skoðun Er almenningur rusl? Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Líffræðilega ómögulegt Björn Ólafsson skrifar Skoðun Veiðigjaldið stendur undir kostnaði Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson skrifar Skoðun Hve lengi tekur sjórinn við? Björn Brynjúlfur Björnsson skrifar Skoðun Orkan okkar, börnin og barnabörnin Jóna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Að fjárfesta í sjálfbærri verðmætasköpun Ingibjörg Ösp Stefánsdóttir skrifar Skoðun Að bregðast ungu fólki í viðkvæmri stöðu Ingibjörg Isaksen skrifar Sjá meira
Það er orðið árvisst að landbúnaðurinn fær kaldar kveðjur um hátíðarnar frá Finni Árnasyni, forstjóra Haga sem er stærsta verslunarkeðja landsins. Árið 2014 birti hann hátíðarkveðju sína í Fréttablaðinu á aðfangadag jóla, en núna seinkaði henni örlítið því hún birtist í áramótablaði Viðskiptablaðsins. Uppistaðan í grein Finns er gagnrýni á starfsumhverfi landbúnaðarins og vangaveltur um gerð nýrra búvörusamninga.Búvörusamningar í deiglunni Síðustu mánuði hafa fulltrúar bænda og ríkisins setið við samningaborð vegna nýrra búvörusamninga. Viðræðunum er alls ekki lokið og ekkert er farið að ræða um fjárhæðir. Megininntak viðræðnanna er að treysta rekstrargrundvöll landbúnaðarins til lengri tíma. Meðal annars er rætt um að afleggja greiðslumarkskerfi í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt. Hugsunin er sú að stuðningurinn verði skilvirkari og skili sér betur til starfandi bænda fremur en þeirra sem eru á leið út úr greininni eða fjármálastofnana. Ef hugmyndir samningsaðila ná fram að ganga er um mestu breytingar að ræða um áratugabil á starfsumhverfi landbúnaðarins. Ein af forsendum þess að semja með þessum hætti er að gera búvörusamninga til tíu ára. Á tímabilinu er þó gert ráð fyrir endurskoðun sem veitir báðum samningsaðilum svigrúm til breytinga. Í landbúnaði eru langir framleiðsluferlar og það er mikilvægt fyrir bændur að geta gert áætlanir til lengri tíma.Hver er tilgangur stuðningskerfis í landbúnaði? Stuðningur við landbúnaðarframleiðslu á sér langa sögu hérlendis og hefur verið framkvæmdur með ólíkum aðferðum. Fjölþætt rök liggja að baki, en megintilgangurinn hefur löngum verið sá sami: Að stuðla að nægu framboði innlendra matvæla á hóflegu verði fyrir neytendur. Hið opinbera beitir sömu aðferðum við að greiða niður margvíslega aðra starfsemi eða þjónustu, s.s. mennta- og menningarstarfsemi, velferðarþjónustu, samgöngur og fjölmargt annað. Notendur greiða þá mun minna fyrir þjónustuna en hún raunverulega kostar eða jafnvel ekkert. Þess í stað er þjónustan fjármögnuð úr sameiginlegum sjóðum. Það er einfaldlega talið sanngjarnara og hagkvæmara. Innlend matvæli kosta með þessum aðferðum minna en þau myndu annars gera.1,8% af útgjöldum ríkisins renna til landbúnaðarins Beinn stuðningur við landbúnað er um það bil 12,7 milljarðar króna miðað við fjárlögin í ár. Það er 1,8% af útgjöldum ríkisins á árinu. Afgangurinn er reiknuð markaðsvernd en ekki raunveruleg útgjöld. Markaðsverndin er reiknuð sem mismunur á heimsmarkaðsverði að viðbættum flutningskostnaði og innlendu verði. Sú tala tekur sífelldum breytingum í takt við verð á mörkuðum og gengisbreytingar.Hvar liggja hagsmunir stærstu verslanakeðjunnar? Það hefur lengi verið eitt helsta markmið þeirra sem standa í verslunarrekstri á Íslandi að brjóta upp starfsumhverfi landbúnaðarins. Þar er efst á blaði að minnka tollvernd. Með því getur verslunin sjálf flutt inn ódýrar búvörur og hagað verðlagningu þeirra eftir eigin höfði. Það verður tæplega keppikefli kaupmanna að tefla eingöngu fram vörum sem uppfylla gæðakröfur íslenskra neytenda, til dæmis hvað varðar lyfjanotkun, rekjanleika og aðra framleiðsluhætti. Dæmin sanna að áherslan er á lágt verð en ekki gæði. Er trúverðugt þegar forstjóri Haga segist með gagnrýni sinni á íslenskan landbúnað fyrst og fremst bera hag neytenda fyrir brjósti? Í tæplega ársgamalli skýrslu Samkeppniseftirlitsins kemur fram að það ríkir fákeppni í smásölu á dagvörumarkaði. Þar er bent á að arðsemi stærstu íslensku verslunarsamstæðanna sé mjög góð í alþjóðlegum samanburði. Meðalarðsemi eigin fjár matvörukeðja í Evrópu er um 13% og um 11% í Bandaríkjunum samanborið við 35%-40% hér á landi. Ýmsir efast um að verslunarfyrirtækin skili mögulegum ávinningi tollabreytinga til neytenda. Það hafa meðal annars rannsóknir Alþýðusambands Íslands staðfest. Undanfarin ár hafa talsverðar skattabreytingar orðið. Nær öll vörugjöld og sykurskattur hafa verið felld niður og nú hefur verið ákveðið að fella niður nær alla tolla nema á matvælum. Fyrri áfangi þess kom til framkvæmda um nýliðin áramót en sá síðari um þau næstu.Bændur kjósa sátt um landbúnað Bændum er umhugað að reka sinn landbúnað í sátt við land og þjóð. Þeir hafa fært rök fyrir því að það er hagkvæmt að reka landbúnað á Íslandi og framleiða eins mikinn mat og okkur er unnt, m.a. vegna markmiða um samdrátt á losun gróðurhúsalofttegunda vegna flutninga og einnig matvæla- og fæðuöryggis. Hjá öllum þjóðum sem við berum okkur saman við nýtur landbúnaðurinn opinbers stuðnings. Evrópusambandið er í grunninn tollabandalag og leitun er að víðtækara styrkjakerfi en í Bandaríkjunum. Kollsteypur á starfsumhverfi landbúnaðarins eru engum til góða. Samkeppnisstaða innlendu framleiðslunnar mun skerðast ef innflutningur búvara verður óheftur og minnkandi stuðningsgreiðslur munu fækka fjölskyldubúum. Það mun hafa veruleg áhrif á byggðir landsins og fækka störfum í matvælageiranum. Niðurstaðan verður að verslunin nær stærri hluta virðiskeðjunnar til sín í gegnum aukinn innflutning á búvörum. Sjálfsagt myndi það bæta hag kaupmanna en skilja bændur og neytendur eftir á köldum klaka.
Veiðigjöld vs afnám undanþágu orkumannvirkja frá fasteignamatsskyldu Guðmundur Haukur Jakobsson Skoðun
Betra líf eftir greiningu krabbameins, tímamótarannsókn sem vísar veginn Sigríður Gunnarsdóttir Skoðun
Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta Skoðun
Skoðun Betra líf eftir greiningu krabbameins, tímamótarannsókn sem vísar veginn Sigríður Gunnarsdóttir skrifar
Skoðun Veiðigjöld vs afnám undanþágu orkumannvirkja frá fasteignamatsskyldu Guðmundur Haukur Jakobsson skrifar
Skoðun Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta skrifar
Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir skrifar
Skoðun Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson skrifar
Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar
Veiðigjöld vs afnám undanþágu orkumannvirkja frá fasteignamatsskyldu Guðmundur Haukur Jakobsson Skoðun
Betra líf eftir greiningu krabbameins, tímamótarannsókn sem vísar veginn Sigríður Gunnarsdóttir Skoðun
Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta Skoðun