Svona er hægt að styrkja ónæmiskerfið á tímum kórónuveirunnar Birgir Olgeirsson skrifar 14. mars 2020 18:58 Björn Rúnar Lúðvíksson, prófessor í ónæmisfræði við Háskóla Íslands. Vísir/Vilhelm Prófessor í ónæmisfræði segir Íslendinga eiga að stunda ónæmisdekur á tímum kórónuveirunnar. Svefn, hreyfing, mataræði og andleg heilsa skipta þar mestu máli. Óreglufólk ætti að hugsa sinn gang alvarlega. Í kórónuveirufaraldrinum hafa sprottið fram ýmsar fullyrðingar um hvað styrkir ónæmiskerfið til að berjast gegn veikindum og hvað ekki. Björn Rúnar Lúðvíksson, prófessor í ónæmisfræði við Háskóla Íslands, er ekki í vafa um hvað virkar. „Það eru nokkur ráð sem við getum gert til að passa upp á að ónæmiskerfinu okkar líði vel, eða að stunda það sem ég kalla ónæmisdekur,“ segir Björn.Hér er hægt að hlusta á viðtalið í heild við Björn:Svefn Efst á listanum er svefn. „Svefninn skiptir miklu máli. Það hefur sýnt sig í rannsókn að ef fólk svaf fjóra tíma eða minna var það fjórfalt líklegra til að fá sýkingar, sérstaklega inflúensu og kvefpestir, heldur en þeir sem voru sex tíma eða lengur. Þannig að svefninn skiptir miklu máli.“ Andleg líðan Andleg heilsa er næst. „Við verðum að passa upp á að okkur líði vel. Að við séum ekki í of miklu áreiti og stressi. Það hafa margar rannsóknir sýnt að mikið álag, stress, þessi áföll sem fólk verður fyrir, rifrildi við maka eða sína nánustu, þetta skerðir starfsemi ónæmiskerfisins. Við eigum að reyna að vera í stresslitlu umhverfi.“ Hreyfing Svo er það hreyfingin. „Hún skiptir gríðarlegu máli. Og það þarf ekkert að hreyfa sig voðalega mikið til að efla ónæmiskerfið. Þá þarf fólk að hreyfa sig að lágmarki 15 til 20 mínútur, helst 20 til 40 mínútur, og það þarf ekki að vera oftar en tvisvar til þrisvar í viku. Ef fólk gerir þetta sýna rannsóknir ótvírætt að þú eflir starfsemi ónæmiskerfisins. Ekki bara varðandi það að sporna við sýkingu heldur líka gegn allskonar bólgum og verkjum. Þetta eru tiltölulega einföld ráð sem fólk á alltaf að gera án tillit til þess hvort við séum að fara í svona hörmungar eins og núna dynja yfir heimsbyggðina.“ Björn segir þetta einföld ráð og þarf ekki að tileinka sér þau lengi svo þau fari að skila árangri. Fjölbreytt fæða Fæðan skiptir einnig máli. „Þar eru grunnfæðuflokkarnir sem skipta máli sérstaklega fyrir ónæmiskerfið okkar. Það er í fyrsta lagi snefilefni og í öðru lagi vítamín,“ segir Björn. Þegar kemur að snefilefnum skiptir járn ónæmiskerfið miklu máli. „Fæstir eru með járnskort nema þá helst ungar konur á barnaeignaaldri. Svo sést þetta hjá fólki sem er með sjúkdóma þar sem gengur illa að fá járnið úr fæðunni. Það þarf að passa vel upp á járnbúskapinn því járnið hefur víðtæk áhrif á starfsemi líkamans og ónæmiskerfisins.“ Einnig þarf að passa upp á sink og selíum. Fátítt er þó að fólk sé með skort á þeim snefilefnum. „Þetta er í fæðu en bara að taka steinefnatöflu dugar til að halda því í lagi.“ Þá víkur sögunni að vítamíni. „Annars vegar þessi vatnsleysanlegu og þessi fituleysanlegu. Varðandi fituleysanlegu vítamínin er þar A-vítamínið sem skiptir máli fyrir ónæmiskerfið og E-vítamínin. Þetta hjálpar ónæmiskerfinu að starfa eðlilega. Það er fátítt að fólki skorti þetta. Þetta er mikið í græna grænmetinu okkar, hnetum, fiski, kjúklingi. En það er fátítt að fólki skorti þetta. D-vítamíni skiptir máli fyrir ónæmiskerfið og fyrir marga aðra starfsemi í líkamanum. Heilbrigð bein og annað. Sérstaklega hjá okkur sem búum á norðlægum slóðum er D-vítamín skortur ekki óalgengur. Það er mikilvægt að fólk hugsi um D-vítamínið. Að lágmarki á fólk að taka 600 og upp í 1000 einingar á dag, nema þeir sem eru í skorti. Þeir þurfa að fara í 2000 einingar á dag. Lýsi eða D-vítamíni viðbót myndi hjálpa. En aldrei að taka ofurskammt af fituleysanlegum vítamínum vegna þess að það getur gefið hættuleg eitrunareinkenni því líkaminn getur ekki losað sig við umframmagnið.“ Í vatnsleysanlega vítamíninu er C-vítamínið efst á blaði. „Það er sjaldgæft hér á Íslandi í dag að það skorti. Það er í sítrusávöxtum og bætt hér og þar. Fólínsýran er líka mikilvæg. Það kemur fyrir að fólk skorti það en það er fátítt. Þetta eru þessi megin stóru flokkar af fæðuefnum sem fólk þarf að nota,“ segir Björn. Og hvað á þá að borða? „Það á að stunda eðlilegt mataræði. Borða litskrúðuga ávexti. Ef þú borðar marga liti er líklegt að þú sért að fá mismunandi næringarefni. Borða grænmeti og rótarávextina og hneturnar.“ Ef fólk fylgir þessum ráðleggingum ætti það að vera með nokkur ánægt ónæmiskerfi að sögn Björns.Óreglufólk hugsi sinn gang Þeir sem reykja, veipa, nota tóbak í nef eða vör, drekka óhóflega, ættu að skoða sín mál nú þegar faraldur geisar. „Þetta er frábært tími til að taka til í eigin ranni og fara að stunda heilbrigðara líferni. Hætta að reykja, hætta að taka í nefið. Hætta að veipa eða að taka í vörina. Óhófleg drykkja er ekki góð. Það hefur líka komið í ljós í þessum faraldri, þeir sem hafa gert það hafa farið illa út úr þessu. Ef einhvern tímann var ástæða til að breyta lífi sínu í rétta átt og stunda heilbrigðara og betra líferni, hætta óreglunni og reykingum og öðru slíku, þá er þetta klárlega tíminn. Við vitum það að þeir sem eru í hættu eru þeir sem eru stunda óheilbrigt líferni, fyrir utan þá sem eru orðni aldraðir og ónæmisbældir, þá er þessi hópur, ungt fólk sem er að fara illa með sig. Nú er tíminn til að hætta að reykja og veipa.“ Góð áminning um gildi bólusetninga En mun öflugra ónæmiskerfi hjálpa fólki í baráttunni við kórónuveiruna? „Það sem við vitum að þeir sem eru veikburða og eru með skertar ónæmisvarnir fara verr út úr þessari sýkingu. Þannig að við erum að ráðleggja okkar skjólstæðingum að fara varlega sem eru með skertar ónæmisvarnir og stunda þessar góðu ráðleggingar sem eru inni á heimasíðu Landlæknis varðandi almennar smitvarnir," segir Björn. Bjartsýni að búast við bóluefni eftir eitt eða tvö ár Út frá ónæmisfræðinni er fyrst og fremst beðið eftir bóluefni við þessari kórónuveiru. „Og við fáum bóluefni gegn þessu vágesti, en það mun taka tíma. Björtustu menn eru að spá því að jafnvel innan eins til tveggja mánaða gætu verið hafnar tilraunir á fólki fyrir bóluefni. Mér finnst það mjög bjartsýnt. En það myndi þýða að við værum komin með bóluefni eftir eitt eða tvö ár, sem er líka bjartsýnt. En það endurspeglar það hvað bóluefni skipta okkur miklu máli. Þetta er líka mikilvæg áminning fyrir fólk sem hefur verið að tala niður mikilvægi bóluvarna og bólusetninga. Hvernig ástandið var fyrir rúmri öld síðan, þegar þjóðfélagið var að glíma við hluti eins og barnaveiki, mislinga og kíghósta. Þá var ástandið verr varðandi dánartíðni. Sérstaklega gagnvart börnunum sem við erum sem betur fer ekki að horfa upp á í þessum faraldri. Það held ég að sé góð áminning fyrir alla hvað bólusetningarnar skipta miklu máli og það að vera með gott ónæmiskerfi.“ Faraldur kórónuveiru (COVID-19) Heilsa Mest lesið Stjúpsonur norska krónprinsins aftur handtekinn Erlent Ný brú á Þjórsá talin kosta um fimmtung af verði Ölfusárbrúar Innlent Efast um skýringar Snorra á lækkandi fæðingartíðni Innlent Minnisblað þvert á niðurstöðu dómsins Innlent Börn Pelicot biðla til föður síns um að játa brot sín að fullu Erlent Borgarlínuvagnar þeir einu sem fái að aka Fríkirkju- og Skothúsveg Innlent Sýkna bæjarins staðfest: „Þetta er spillingarmál“ Innlent Sjálfstæðisflokkurinn hafi misnotað aðstöðu sína í aðdraganda kosninga Innlent Mál hjúkrunarfræðingsins tekið fyrir á ný í dag Innlent Unglingar í alvarlegum vanda fá nýtt húsnæði Innlent Fleiri fréttir Sautján mál urðu að lögum og tvær þingsályktanir Auka öryggið á Bland.is vegna svikahrappa Minnisblað þvert á niðurstöðu dómsins Ekið á sex kindur viku eftir að ekið var á sjö Kosningafundur um jafnréttismál Lögfræðingar Alþingis vöruðu við breytingum á búvörulögum Lögfræðingar þingsins lögðu til að nýtt frumvarp yrði lagt fram Mál hjúkrunarfræðingsins tekið fyrir á ný í dag Fjölmennt á samstöðufundi foreldra leikskólabarna á Sauðárkróki Sexfalda greiðslur í fyrstu tæknifrjóvgun og tæknisæðing telur Unglingar í alvarlegum vanda fá nýtt húsnæði Sjálfstæðisflokkurinn hafi misnotað aðstöðu sína í aðdraganda kosninga Borgarlínuvagnar þeir einu sem fái að aka Fríkirkju- og Skothúsveg Leiðindafæri á Austurlandi og víða þungfært Ný brú á Þjórsá talin kosta um fimmtung af verði Ölfusárbrúar Endanleg fjárlög 2025: Hallinn jókst um 18 milljarða vegna kólnunar Efast um skýringar Snorra á lækkandi fæðingartíðni Fyrsta skóflustunga tekin þótt enn eigi eftir að hanna brúna Þinginu til „ævarandi skammar“ að hafa samþykkt búvörulög Sýkna bæjarins staðfest: „Þetta er spillingarmál“ Ekki allir sem geta verið heima heilu og hálfu dagana Bjarni sér ekki eftir að hafa endurnýjað stjórnarsamstarfið Markmið og tilgangur laganna hafi aldrei breyst Fjölskylda komst lífs af fyrir ótrúlega tilviljun Ævarandi skömm og tilviljun sem bjargaði fjölskyldu Allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins auk matvælaráðherra voru fjarverandi Þörf á efnisreglum eftir fordæmalausan dóm Ekkert verður af verkfalli í Hafnarfirði „Ekki stoltur af því að hafa verið partur af eitraðri menningu“ Bein útsending: Samfélag á krossgötum Sjá meira
Prófessor í ónæmisfræði segir Íslendinga eiga að stunda ónæmisdekur á tímum kórónuveirunnar. Svefn, hreyfing, mataræði og andleg heilsa skipta þar mestu máli. Óreglufólk ætti að hugsa sinn gang alvarlega. Í kórónuveirufaraldrinum hafa sprottið fram ýmsar fullyrðingar um hvað styrkir ónæmiskerfið til að berjast gegn veikindum og hvað ekki. Björn Rúnar Lúðvíksson, prófessor í ónæmisfræði við Háskóla Íslands, er ekki í vafa um hvað virkar. „Það eru nokkur ráð sem við getum gert til að passa upp á að ónæmiskerfinu okkar líði vel, eða að stunda það sem ég kalla ónæmisdekur,“ segir Björn.Hér er hægt að hlusta á viðtalið í heild við Björn:Svefn Efst á listanum er svefn. „Svefninn skiptir miklu máli. Það hefur sýnt sig í rannsókn að ef fólk svaf fjóra tíma eða minna var það fjórfalt líklegra til að fá sýkingar, sérstaklega inflúensu og kvefpestir, heldur en þeir sem voru sex tíma eða lengur. Þannig að svefninn skiptir miklu máli.“ Andleg líðan Andleg heilsa er næst. „Við verðum að passa upp á að okkur líði vel. Að við séum ekki í of miklu áreiti og stressi. Það hafa margar rannsóknir sýnt að mikið álag, stress, þessi áföll sem fólk verður fyrir, rifrildi við maka eða sína nánustu, þetta skerðir starfsemi ónæmiskerfisins. Við eigum að reyna að vera í stresslitlu umhverfi.“ Hreyfing Svo er það hreyfingin. „Hún skiptir gríðarlegu máli. Og það þarf ekkert að hreyfa sig voðalega mikið til að efla ónæmiskerfið. Þá þarf fólk að hreyfa sig að lágmarki 15 til 20 mínútur, helst 20 til 40 mínútur, og það þarf ekki að vera oftar en tvisvar til þrisvar í viku. Ef fólk gerir þetta sýna rannsóknir ótvírætt að þú eflir starfsemi ónæmiskerfisins. Ekki bara varðandi það að sporna við sýkingu heldur líka gegn allskonar bólgum og verkjum. Þetta eru tiltölulega einföld ráð sem fólk á alltaf að gera án tillit til þess hvort við séum að fara í svona hörmungar eins og núna dynja yfir heimsbyggðina.“ Björn segir þetta einföld ráð og þarf ekki að tileinka sér þau lengi svo þau fari að skila árangri. Fjölbreytt fæða Fæðan skiptir einnig máli. „Þar eru grunnfæðuflokkarnir sem skipta máli sérstaklega fyrir ónæmiskerfið okkar. Það er í fyrsta lagi snefilefni og í öðru lagi vítamín,“ segir Björn. Þegar kemur að snefilefnum skiptir járn ónæmiskerfið miklu máli. „Fæstir eru með járnskort nema þá helst ungar konur á barnaeignaaldri. Svo sést þetta hjá fólki sem er með sjúkdóma þar sem gengur illa að fá járnið úr fæðunni. Það þarf að passa vel upp á járnbúskapinn því járnið hefur víðtæk áhrif á starfsemi líkamans og ónæmiskerfisins.“ Einnig þarf að passa upp á sink og selíum. Fátítt er þó að fólk sé með skort á þeim snefilefnum. „Þetta er í fæðu en bara að taka steinefnatöflu dugar til að halda því í lagi.“ Þá víkur sögunni að vítamíni. „Annars vegar þessi vatnsleysanlegu og þessi fituleysanlegu. Varðandi fituleysanlegu vítamínin er þar A-vítamínið sem skiptir máli fyrir ónæmiskerfið og E-vítamínin. Þetta hjálpar ónæmiskerfinu að starfa eðlilega. Það er fátítt að fólki skorti þetta. Þetta er mikið í græna grænmetinu okkar, hnetum, fiski, kjúklingi. En það er fátítt að fólki skorti þetta. D-vítamíni skiptir máli fyrir ónæmiskerfið og fyrir marga aðra starfsemi í líkamanum. Heilbrigð bein og annað. Sérstaklega hjá okkur sem búum á norðlægum slóðum er D-vítamín skortur ekki óalgengur. Það er mikilvægt að fólk hugsi um D-vítamínið. Að lágmarki á fólk að taka 600 og upp í 1000 einingar á dag, nema þeir sem eru í skorti. Þeir þurfa að fara í 2000 einingar á dag. Lýsi eða D-vítamíni viðbót myndi hjálpa. En aldrei að taka ofurskammt af fituleysanlegum vítamínum vegna þess að það getur gefið hættuleg eitrunareinkenni því líkaminn getur ekki losað sig við umframmagnið.“ Í vatnsleysanlega vítamíninu er C-vítamínið efst á blaði. „Það er sjaldgæft hér á Íslandi í dag að það skorti. Það er í sítrusávöxtum og bætt hér og þar. Fólínsýran er líka mikilvæg. Það kemur fyrir að fólk skorti það en það er fátítt. Þetta eru þessi megin stóru flokkar af fæðuefnum sem fólk þarf að nota,“ segir Björn. Og hvað á þá að borða? „Það á að stunda eðlilegt mataræði. Borða litskrúðuga ávexti. Ef þú borðar marga liti er líklegt að þú sért að fá mismunandi næringarefni. Borða grænmeti og rótarávextina og hneturnar.“ Ef fólk fylgir þessum ráðleggingum ætti það að vera með nokkur ánægt ónæmiskerfi að sögn Björns.Óreglufólk hugsi sinn gang Þeir sem reykja, veipa, nota tóbak í nef eða vör, drekka óhóflega, ættu að skoða sín mál nú þegar faraldur geisar. „Þetta er frábært tími til að taka til í eigin ranni og fara að stunda heilbrigðara líferni. Hætta að reykja, hætta að taka í nefið. Hætta að veipa eða að taka í vörina. Óhófleg drykkja er ekki góð. Það hefur líka komið í ljós í þessum faraldri, þeir sem hafa gert það hafa farið illa út úr þessu. Ef einhvern tímann var ástæða til að breyta lífi sínu í rétta átt og stunda heilbrigðara og betra líferni, hætta óreglunni og reykingum og öðru slíku, þá er þetta klárlega tíminn. Við vitum það að þeir sem eru í hættu eru þeir sem eru stunda óheilbrigt líferni, fyrir utan þá sem eru orðni aldraðir og ónæmisbældir, þá er þessi hópur, ungt fólk sem er að fara illa með sig. Nú er tíminn til að hætta að reykja og veipa.“ Góð áminning um gildi bólusetninga En mun öflugra ónæmiskerfi hjálpa fólki í baráttunni við kórónuveiruna? „Það sem við vitum að þeir sem eru veikburða og eru með skertar ónæmisvarnir fara verr út úr þessari sýkingu. Þannig að við erum að ráðleggja okkar skjólstæðingum að fara varlega sem eru með skertar ónæmisvarnir og stunda þessar góðu ráðleggingar sem eru inni á heimasíðu Landlæknis varðandi almennar smitvarnir," segir Björn. Bjartsýni að búast við bóluefni eftir eitt eða tvö ár Út frá ónæmisfræðinni er fyrst og fremst beðið eftir bóluefni við þessari kórónuveiru. „Og við fáum bóluefni gegn þessu vágesti, en það mun taka tíma. Björtustu menn eru að spá því að jafnvel innan eins til tveggja mánaða gætu verið hafnar tilraunir á fólki fyrir bóluefni. Mér finnst það mjög bjartsýnt. En það myndi þýða að við værum komin með bóluefni eftir eitt eða tvö ár, sem er líka bjartsýnt. En það endurspeglar það hvað bóluefni skipta okkur miklu máli. Þetta er líka mikilvæg áminning fyrir fólk sem hefur verið að tala niður mikilvægi bóluvarna og bólusetninga. Hvernig ástandið var fyrir rúmri öld síðan, þegar þjóðfélagið var að glíma við hluti eins og barnaveiki, mislinga og kíghósta. Þá var ástandið verr varðandi dánartíðni. Sérstaklega gagnvart börnunum sem við erum sem betur fer ekki að horfa upp á í þessum faraldri. Það held ég að sé góð áminning fyrir alla hvað bólusetningarnar skipta miklu máli og það að vera með gott ónæmiskerfi.“
Faraldur kórónuveiru (COVID-19) Heilsa Mest lesið Stjúpsonur norska krónprinsins aftur handtekinn Erlent Ný brú á Þjórsá talin kosta um fimmtung af verði Ölfusárbrúar Innlent Efast um skýringar Snorra á lækkandi fæðingartíðni Innlent Minnisblað þvert á niðurstöðu dómsins Innlent Börn Pelicot biðla til föður síns um að játa brot sín að fullu Erlent Borgarlínuvagnar þeir einu sem fái að aka Fríkirkju- og Skothúsveg Innlent Sýkna bæjarins staðfest: „Þetta er spillingarmál“ Innlent Sjálfstæðisflokkurinn hafi misnotað aðstöðu sína í aðdraganda kosninga Innlent Mál hjúkrunarfræðingsins tekið fyrir á ný í dag Innlent Unglingar í alvarlegum vanda fá nýtt húsnæði Innlent Fleiri fréttir Sautján mál urðu að lögum og tvær þingsályktanir Auka öryggið á Bland.is vegna svikahrappa Minnisblað þvert á niðurstöðu dómsins Ekið á sex kindur viku eftir að ekið var á sjö Kosningafundur um jafnréttismál Lögfræðingar Alþingis vöruðu við breytingum á búvörulögum Lögfræðingar þingsins lögðu til að nýtt frumvarp yrði lagt fram Mál hjúkrunarfræðingsins tekið fyrir á ný í dag Fjölmennt á samstöðufundi foreldra leikskólabarna á Sauðárkróki Sexfalda greiðslur í fyrstu tæknifrjóvgun og tæknisæðing telur Unglingar í alvarlegum vanda fá nýtt húsnæði Sjálfstæðisflokkurinn hafi misnotað aðstöðu sína í aðdraganda kosninga Borgarlínuvagnar þeir einu sem fái að aka Fríkirkju- og Skothúsveg Leiðindafæri á Austurlandi og víða þungfært Ný brú á Þjórsá talin kosta um fimmtung af verði Ölfusárbrúar Endanleg fjárlög 2025: Hallinn jókst um 18 milljarða vegna kólnunar Efast um skýringar Snorra á lækkandi fæðingartíðni Fyrsta skóflustunga tekin þótt enn eigi eftir að hanna brúna Þinginu til „ævarandi skammar“ að hafa samþykkt búvörulög Sýkna bæjarins staðfest: „Þetta er spillingarmál“ Ekki allir sem geta verið heima heilu og hálfu dagana Bjarni sér ekki eftir að hafa endurnýjað stjórnarsamstarfið Markmið og tilgangur laganna hafi aldrei breyst Fjölskylda komst lífs af fyrir ótrúlega tilviljun Ævarandi skömm og tilviljun sem bjargaði fjölskyldu Allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins auk matvælaráðherra voru fjarverandi Þörf á efnisreglum eftir fordæmalausan dóm Ekkert verður af verkfalli í Hafnarfirði „Ekki stoltur af því að hafa verið partur af eitraðri menningu“ Bein útsending: Samfélag á krossgötum Sjá meira