Getur loftræsing dregið úr smithættu? Björgvin Rúnar Þórhallsson, Harpa Sif Gísladóttir og Sylgja Dögg Sigurjónsdóttir skrifa 18. desember 2020 13:31 Mikilvægi loftgæða í byggingum eru reglulega áberandi í samfélagsumræðunni. Síðustu misseri hefur mikið verið fjallað um loftgæði í tengslum við myglu og rakavandamál í byggingum en nú hafa smitleiðir Covid-19 komið inn í umræðuna. Í kjölfarið hefur þeirri spurningu verið varpað fram hvort góð loftræsing dragi úr smithættu. Smitleiðir Covid-19 eru einkum taldar vera af þrennum toga; úða-, dropa- eða snertismit. Svo virðist sem veiran geti borist frá smituðum einstaklingi í langan tíma ef viðkomandi hóstar, hnerrar eða jafnvel gegnum eðlilegan andardrátt og tal. Talið er að góð loftskipti geti dregið úr úðasmiti milli einstaklinga. Þess vegna er talið að góð loftskipti geti takmarkað úðasmit þar sem styrkur veirunnar í innilofti er þannig minnkaður kerfisbundið í stað þess að hann hlaðist upp í rýminu og auki þannig smithættu. Síðustu vikur bárust fréttir af því að smit á heilbrigðisstofnunum megi að hluta til rekja til ónægrar loftræsingar í rýmum og þar af leiðandi er talið að veiran dvelji lengur við og nái að smita fleiri. Rannsóknir og hermanir hafa gefið til kynna að ef rými eru vel og rétt loftræst dregur það úr líkum á smiti umtalsvert. Það er því mikilvægt að rannsaka og mæla gæði innilofts og tíðni loftskipta til að hægt sé að segja til um hvort úrbóta sé þörf. Mynd 1. Mikilvægt er að huga að góðri loftræsingu hvort sem er á vinnustöðum eða á heimilinu.EFLA Úreltar loftræsingar og breyttar þarfir Framundan er jólahátíðin þar sem hefð er fyrir því að fólk komi saman í boðum og öðrum fjölskyldusamkomum. Sóttvarnarlæknir hefur tjáð töluverðar áhyggjur af slíkri hópamyndun og vert er að benda á mikilvægi þess að virða samkomutakmarkanir og "jólakúlu" tillögu yfirvalda. Einnig hefur komið upp umræða um prófatíð og viðveru ungs fólks í skólum. Fjölmargar skólabyggingar, líkt og heilbrigðisstofnanir, eru margar hverjar komnar til ára sinna og eru lítið eða ekki loftræstar. Þetta vandamál er ekki sér íslenskt fyrirbæri og eru sambærileg vandamál til staðar í Evrópu og Norður Ameríku. Margar opinberar byggingar voru byggðar fyrir tíma byggingareglugerða og tilurð staðla um mikilvægi loftgæða. Ekki hefur markmisst verið ráðist í að betrumbæta kerfi í eldri skólum eða opinberum byggingum. Gluggaloftræsing í stórum byggingum er ekki næg ein og sér. Í eldri húsum, opinberum byggingum og skólabyggingum er ekki vélræn loftræsing heldur treyst á náttúrulega loftræsingu í gegnum opnanleg fög sem eru ekki alltaf aðgengileg né afkastamikil. Slík loftræsing er alls ekki fullnægjandi og sérstaklega ekki hér á norðurslóðum þar sem ekki er hægt að vera með opna glugga í slagviðri, kuldaköstum né allan sólarhringinn. Þar sem gömul loftræsikerfi eru til staðar þarf að hafa í huga að forsendur hönnunar þeirra voru allt aðrar heldur en gerðar eru kröfur um í dag. Þá hefur notkun og umgengni rýma breyst í gegnum tíðina og lofræsikerfin ekki hönnuð með það í huga. Það er því ljóst að í mörgum byggingum þarf að bæta loftræsikerfin eða mögulega skipta þeim út þó svo þau séu ekki ónýt. Hvað er til ráða? Hvernig er hægt að bæta loftgæði í eldri byggingum, auka vellíðan notenda og mögulega draga úr smithættu? Það eru nokkrar leiðir færar, en þó þarf að hafa í huga að meta þarf hvert tilfelli fyrir sig. Við bendum sérstaklega á eftirfarandi atriði: Heildstæð úttekt. Nauðsynlegt er að framkvæma úttekt á byggingunni, gera þarfagreiningu miðað við núverandi notkun og meta ástand núverandi búnaðar, sé hann til staðar. Þannig er hægt að meta með skýrum hætti hvort og og þá hvaða úrbóta er þörf áður en hafist er handa. Reglubundið viðhald. Tryggja þarf að loftræsikerfi og búnaður sé reglulega yfirfarinn, viðhald sé í góðu lagi, kerfið hreinsað reglulega, skipt um síur til þess að minnka smithættu og til þess að tryggja betri loftgæði almennt. Skoða hvert rými fyrir sig. Framleiðendur loftræsibúnaðar bjóða upp á margvíslegar lausnir sem hægt er að bæta við eldri byggingar án þess að fara í stórvirkar framkvæmdir með tilheyrandi raski og kostnaði. Það er þó ekki nóg að blása bara inn eins miklu lofti og mögulegt er heldur skoða þarf hvert rými fyrir sig til að velja hentugustu lausnina og tryggja gott loftflæði og góða innivist. Stakar loftræsieiningar í rými. Mögulegt er að setja stakar loftræsieiningar í skólastofur eða sjúkrastofur sem myndu sjá um loftskipti í stofunni. Þannig einingar blása bæði inn fersku lofti og sjúga út eldra loft, ásamt því að vera búnar varmaendurvinnslu sem bætir orkunýtingu byggingarinnar og tekur út þörfina fyrir tengingu við pípulagnir. Dæmi um svona búnað má sjá á mynd 2. Mynd 2. Loftræsikerfi sem blæs inn fersku lofti og sýgur út eldra loft. Heimild: www.flowair.com Hvernig á að haga rekstri á loftræsikerfum sem eru þegar til staðar m.t.t. Covid-19? Þekking á faraldrinum eykst með hverjum deginum. Gefin hafa verið út tilmæli, bæði í Evrópu og Bandaríkjunum, um það hvernig eigi að standa að loftræsingu í faraldrinum. Sýnt hefur verið fram á að aukin loftskipti og takmörkun á uppblöndun minnki líkur á smiti í þröngum rýmum. Loftræsikerfi geta verið mjög ólík að uppsetningu og þarf því að skoða hvert tilfelli fyrir sig þegar ráðstafanir vegna Covid-19 eru skoðaðar. Hægt er að ná fram auknum loftskiptum á nokkra vegu: Auka blásturshraða. Í sumum tilfellum er hægt að auka blásturshraða umfram það sem kerfið er hannað fyrir. Takmörkun á uppblöndun. Oftast liggja mestu tækifærin í takmörkun á uppblöndun í kerfum. Yfirleitt kemur þó fljótt í ljós að hitunargeta er takmarkandi þáttur sérstaklega á veturna. Keyrsla kerfis yfir nótt. Bent hefur verið á að hægt er að draga úr smithættu með því að keyra kerfin lengur, bæði fyrir og eftir notkun í stað þess að slökkva á þeim á næturna. Hverju má huga að yfir jólahátíðirnar til þess að draga úr smithættu? Höfum eftirfarandi atriði í huga: Loftgæði og sóttvarnir. Loftræsing og loftskipti koma aldrei í staðinn fyrir hefðbundnar sóttvarnir sem eru kynntar á vef Landlæknis en aukin meðvitund um uppsöfnun agna, rýmisstærð og loftskipti getur mögulega dregið úr smithættu. Virðum samkomutakmarkanir. Yfir jólahátíðina þá virðum við samkomutakmarkanir líkt og sóttvarnarráðstafanir gera ráð fyrir hverju sinni Hugum að loftræsingu innanhúss. Hugum jafnframt að því að vera í vel loftræstu rými, opna glugga og jafnvel auka viðveru utandyra. Þannig bætum við loftgæðin, drögum úr uppsöfnun á raka í innilofti og takmörkum mögulega smithættu. Höfundar starfa hjá EFLU við ráðgjöf á byggingarsviði við verkefni tengdum loftræsingu og innivist. Greinin birtist einnig á efla.is/blogg. Heimildir EPA, (2020) Indoor Air and Coronavirus (COVID-19) ECDC (2020)Heating, ventilation and air-conditioning systems in the context of COVID-19 Lidia Morawska, Donald K Milton, (2019) It Is Time to Address Airborne Transmission of Coronavirus Disease WHO (2020) Coronavirusdisease (COVID-19): Ventilation and air conditioning Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Faraldur kórónuveiru (COVID-19) Heilsa Mest lesið Halldór 17.08.2024 Halldór Baldursson Halldór Er „Stem“ áherslan í skólakerfinu tímaskekkja? Þorsteinn Siglaugsson Skoðun Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun Viltu vinna of mikið í ár og ennþá meira á næsta ári? Steinunn Þórðardóttir Skoðun Skoðun Skoðun Er „Stem“ áherslan í skólakerfinu tímaskekkja? Þorsteinn Siglaugsson skrifar Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson skrifar Skoðun Hverjir eru alvöru feður og hverjir ekki? skrifar Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann skrifar Skoðun Er allt í góðu? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Kirkjugarðar, minningarreitir og eða grafreitir Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir skrifar Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek skrifar Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir skrifar Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson skrifar Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar Skoðun Krossinn er fallegur skrifar Skoðun Þetta reddast eða hvað? Marinó G. Njálsson skrifar Skoðun Að gráta í rigningunni - og dansa Jón Þór Ólafsson skrifar Skoðun „Smækkunar“gler Viðskiptaráðs Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Ekki henda! Eyjólfur Pálsson skrifar Skoðun Break á ólympíuleikunum og önnur gildi í dansi Brynja Pétursdóttir skrifar Skoðun Frigg nemendagrunnur – bylting í íslensku skólastarfi Þórdís Jóna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Opið bréf til stjórnarformanns Haga Björn Sævar Einarsson skrifar Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar Skoðun Manstu þegar Messenger var ekki til? Aldís Stefánsdóttir skrifar Skoðun „Flestum í Noregi er illa við EES“ Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Óheillaþróun á íslenskum vinnumarkaði Gunnar Sigvaldason,Árni B. Björnsson skrifar Skoðun Að virkja upp í loft Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Sjálfstæðisflokkurinn, the party of hungry children Ian McDonald skrifar Skoðun Talsmenn tolla gefa engan afslátt Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Skoðun Samstaða kennara skiptir máli Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Sjá meira
Mikilvægi loftgæða í byggingum eru reglulega áberandi í samfélagsumræðunni. Síðustu misseri hefur mikið verið fjallað um loftgæði í tengslum við myglu og rakavandamál í byggingum en nú hafa smitleiðir Covid-19 komið inn í umræðuna. Í kjölfarið hefur þeirri spurningu verið varpað fram hvort góð loftræsing dragi úr smithættu. Smitleiðir Covid-19 eru einkum taldar vera af þrennum toga; úða-, dropa- eða snertismit. Svo virðist sem veiran geti borist frá smituðum einstaklingi í langan tíma ef viðkomandi hóstar, hnerrar eða jafnvel gegnum eðlilegan andardrátt og tal. Talið er að góð loftskipti geti dregið úr úðasmiti milli einstaklinga. Þess vegna er talið að góð loftskipti geti takmarkað úðasmit þar sem styrkur veirunnar í innilofti er þannig minnkaður kerfisbundið í stað þess að hann hlaðist upp í rýminu og auki þannig smithættu. Síðustu vikur bárust fréttir af því að smit á heilbrigðisstofnunum megi að hluta til rekja til ónægrar loftræsingar í rýmum og þar af leiðandi er talið að veiran dvelji lengur við og nái að smita fleiri. Rannsóknir og hermanir hafa gefið til kynna að ef rými eru vel og rétt loftræst dregur það úr líkum á smiti umtalsvert. Það er því mikilvægt að rannsaka og mæla gæði innilofts og tíðni loftskipta til að hægt sé að segja til um hvort úrbóta sé þörf. Mynd 1. Mikilvægt er að huga að góðri loftræsingu hvort sem er á vinnustöðum eða á heimilinu.EFLA Úreltar loftræsingar og breyttar þarfir Framundan er jólahátíðin þar sem hefð er fyrir því að fólk komi saman í boðum og öðrum fjölskyldusamkomum. Sóttvarnarlæknir hefur tjáð töluverðar áhyggjur af slíkri hópamyndun og vert er að benda á mikilvægi þess að virða samkomutakmarkanir og "jólakúlu" tillögu yfirvalda. Einnig hefur komið upp umræða um prófatíð og viðveru ungs fólks í skólum. Fjölmargar skólabyggingar, líkt og heilbrigðisstofnanir, eru margar hverjar komnar til ára sinna og eru lítið eða ekki loftræstar. Þetta vandamál er ekki sér íslenskt fyrirbæri og eru sambærileg vandamál til staðar í Evrópu og Norður Ameríku. Margar opinberar byggingar voru byggðar fyrir tíma byggingareglugerða og tilurð staðla um mikilvægi loftgæða. Ekki hefur markmisst verið ráðist í að betrumbæta kerfi í eldri skólum eða opinberum byggingum. Gluggaloftræsing í stórum byggingum er ekki næg ein og sér. Í eldri húsum, opinberum byggingum og skólabyggingum er ekki vélræn loftræsing heldur treyst á náttúrulega loftræsingu í gegnum opnanleg fög sem eru ekki alltaf aðgengileg né afkastamikil. Slík loftræsing er alls ekki fullnægjandi og sérstaklega ekki hér á norðurslóðum þar sem ekki er hægt að vera með opna glugga í slagviðri, kuldaköstum né allan sólarhringinn. Þar sem gömul loftræsikerfi eru til staðar þarf að hafa í huga að forsendur hönnunar þeirra voru allt aðrar heldur en gerðar eru kröfur um í dag. Þá hefur notkun og umgengni rýma breyst í gegnum tíðina og lofræsikerfin ekki hönnuð með það í huga. Það er því ljóst að í mörgum byggingum þarf að bæta loftræsikerfin eða mögulega skipta þeim út þó svo þau séu ekki ónýt. Hvað er til ráða? Hvernig er hægt að bæta loftgæði í eldri byggingum, auka vellíðan notenda og mögulega draga úr smithættu? Það eru nokkrar leiðir færar, en þó þarf að hafa í huga að meta þarf hvert tilfelli fyrir sig. Við bendum sérstaklega á eftirfarandi atriði: Heildstæð úttekt. Nauðsynlegt er að framkvæma úttekt á byggingunni, gera þarfagreiningu miðað við núverandi notkun og meta ástand núverandi búnaðar, sé hann til staðar. Þannig er hægt að meta með skýrum hætti hvort og og þá hvaða úrbóta er þörf áður en hafist er handa. Reglubundið viðhald. Tryggja þarf að loftræsikerfi og búnaður sé reglulega yfirfarinn, viðhald sé í góðu lagi, kerfið hreinsað reglulega, skipt um síur til þess að minnka smithættu og til þess að tryggja betri loftgæði almennt. Skoða hvert rými fyrir sig. Framleiðendur loftræsibúnaðar bjóða upp á margvíslegar lausnir sem hægt er að bæta við eldri byggingar án þess að fara í stórvirkar framkvæmdir með tilheyrandi raski og kostnaði. Það er þó ekki nóg að blása bara inn eins miklu lofti og mögulegt er heldur skoða þarf hvert rými fyrir sig til að velja hentugustu lausnina og tryggja gott loftflæði og góða innivist. Stakar loftræsieiningar í rými. Mögulegt er að setja stakar loftræsieiningar í skólastofur eða sjúkrastofur sem myndu sjá um loftskipti í stofunni. Þannig einingar blása bæði inn fersku lofti og sjúga út eldra loft, ásamt því að vera búnar varmaendurvinnslu sem bætir orkunýtingu byggingarinnar og tekur út þörfina fyrir tengingu við pípulagnir. Dæmi um svona búnað má sjá á mynd 2. Mynd 2. Loftræsikerfi sem blæs inn fersku lofti og sýgur út eldra loft. Heimild: www.flowair.com Hvernig á að haga rekstri á loftræsikerfum sem eru þegar til staðar m.t.t. Covid-19? Þekking á faraldrinum eykst með hverjum deginum. Gefin hafa verið út tilmæli, bæði í Evrópu og Bandaríkjunum, um það hvernig eigi að standa að loftræsingu í faraldrinum. Sýnt hefur verið fram á að aukin loftskipti og takmörkun á uppblöndun minnki líkur á smiti í þröngum rýmum. Loftræsikerfi geta verið mjög ólík að uppsetningu og þarf því að skoða hvert tilfelli fyrir sig þegar ráðstafanir vegna Covid-19 eru skoðaðar. Hægt er að ná fram auknum loftskiptum á nokkra vegu: Auka blásturshraða. Í sumum tilfellum er hægt að auka blásturshraða umfram það sem kerfið er hannað fyrir. Takmörkun á uppblöndun. Oftast liggja mestu tækifærin í takmörkun á uppblöndun í kerfum. Yfirleitt kemur þó fljótt í ljós að hitunargeta er takmarkandi þáttur sérstaklega á veturna. Keyrsla kerfis yfir nótt. Bent hefur verið á að hægt er að draga úr smithættu með því að keyra kerfin lengur, bæði fyrir og eftir notkun í stað þess að slökkva á þeim á næturna. Hverju má huga að yfir jólahátíðirnar til þess að draga úr smithættu? Höfum eftirfarandi atriði í huga: Loftgæði og sóttvarnir. Loftræsing og loftskipti koma aldrei í staðinn fyrir hefðbundnar sóttvarnir sem eru kynntar á vef Landlæknis en aukin meðvitund um uppsöfnun agna, rýmisstærð og loftskipti getur mögulega dregið úr smithættu. Virðum samkomutakmarkanir. Yfir jólahátíðina þá virðum við samkomutakmarkanir líkt og sóttvarnarráðstafanir gera ráð fyrir hverju sinni Hugum að loftræsingu innanhúss. Hugum jafnframt að því að vera í vel loftræstu rými, opna glugga og jafnvel auka viðveru utandyra. Þannig bætum við loftgæðin, drögum úr uppsöfnun á raka í innilofti og takmörkum mögulega smithættu. Höfundar starfa hjá EFLU við ráðgjöf á byggingarsviði við verkefni tengdum loftræsingu og innivist. Greinin birtist einnig á efla.is/blogg. Heimildir EPA, (2020) Indoor Air and Coronavirus (COVID-19) ECDC (2020)Heating, ventilation and air-conditioning systems in the context of COVID-19 Lidia Morawska, Donald K Milton, (2019) It Is Time to Address Airborne Transmission of Coronavirus Disease WHO (2020) Coronavirusdisease (COVID-19): Ventilation and air conditioning
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar
Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar
Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun