Samgöngustofa veitti röng og misvísandi svör þegar WOW air var í basli Sunna Sæmundsdóttir skrifar 14. apríl 2021 15:08 Skúli Mogensen, fyrrverandi forstjóri WOW air. Í nýrri skýrslu ríkisendurskoðunar segir að Samgöngustofa hafi sýnt flugfélaginu mikla biðlund í aðdraganda gjaldþrotsins. Það geti skapað vafasamt fordæmi. vísir/Vilhelm Samgöngustofa er gagnrýnd harðlega í nýrri úttekt Ríkisendurskoðunar á falli WOW air. Viðskiptalegir hagsmunir flugfélagsins virðist í einhverjum tilvikum hafa verið hafðir að leiðarljósi. WOW air var úrskurðað gjaldþrota 28. mars 2019 eftir að hafa að hafa róið lífróður um nokkra hríð. Fall félagsins varð meðal annars til þess að Hagstofa Íslands flýtti gerð þjóðhagsspár auk þess sem forsendubrestur varð á fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Sumarið 2019 óskaði umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis eftir því að ríkisendurskoðun myndi vinna úttekt á aðkomu Samgöngustofu og Isavia að starfsemi WOW air í aðdraganda gjaldþrotsins. Fréttastofa hefur skýrsluna undir höndum sem fjallað verður um í nefndinni á næstunni. Skýrslan var unnin að beiðni umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis. Skýrslan er ítarleg en í henni eru gerðar verulegar athugasemdir við verklag Samgöngustofu. Þá segir að stofnunin hafi veitt samgöngu- og sveitastjórnarráðuneytinu misvísandi upplýsingar um eftirlit með flugfélaginu. „Eftir að ljóst var að Wow air hf. var komið í fjárhagsvandræði í maí 2018 aflaði samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti upplýsinga um framkvæmd eftirlits Samgöngustofu. Að mati ráðuneytisins var eftirlitinu ábótavant og nauðsynlegar breytingar á því höfðu ekki náð fram að ganga í ágúst 2018,“ segir í skýrslunni. Ráðuneytið hafi því sent frá sér leiðbeiningar og að lokum fyrirmæli um sérstakt eftirlit í byrjun september sama ár. Í skýrslunni segir að Samgöngustofa hafi svarað því til að vinna að slíku mati væri þegar hafin. Það hafi hins vegar ekki reynst rétt. „Það var ekki fyrr en 21. september, tveimur vikum eftir að samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti hafði gefið stofnuninni fyrirmæli um að gera ítarlegt mat á fjárhagsstöðu Wow air hf., að Samgöngustofa tilkynnti flugfélaginu að eftirlit væri hafið með bréfi þess efnis. Ótækt er að stofnun veiti ráðuneyti sínu svo misvísandi upplýsingar, ekki síst þegar ástandið var jafn viðkvæmt og raun bar vitni,“ segir í skýrslunni. Forstjóraskipti hafa orðið hjá Samgöngustofu frá þessu. Í febrúar 2019 var staða forstjóra Samgöngustofu auglýst til umsóknar en Þórólfur Árnason hafði þá gengt starfinu í fimm ár. Hann sóttist eftir því að gegna starfinu áfram en í júní 2019 var Jón Gunnar Jónsson skipaður forstjóri Samgöngustofu til fimm ára. Þórólfur sagðist undrandi á niðurstöðunni og ætla að leggjast yfir niðurstöðu hæfnisnefndar. Samgöngustofa er talin hafa gefið samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu misvísandi upplýsingar um eftirlit með WOW air árið 2018. Ber að fella leyfi tímabundið úr gildi Að mati Ríkisendurskoðunar var ástæða fyrir Samgöngustofu að herða eftirlitið strax í maí 2018 þegar stofnunin fékk upplýsingar um erfiða stöðu Wow air hf. og að félagið gæti ekki staðið undir rekstri vetrarins kæmi ekki til nýtt fjármagn. Í skýrslunni er bent á að Samgöngustofu beri að fella flugrekstrarleyfi tímabundið úr gildi, eða afturkalla það geti flugfélag ekki staðið við raunverulegar skuldbindingar og aðrar skuldbindingar sem kann að vera stofnað til á tólf mánaða tímabili. Jafnframt er kveðið á um heimild til útgáfu tímabundins flugrekstrarleyfis á meðan fjárhagsleg endurskipulagning fer fram. „Samgöngustofa beitti hvorugu þessara úrræða þó stofnuninni mætti vera ljóst að félagið uppfyllti tæplega þær fjárhagskröfur sem gerðar eru í löggjöf. Helstu rök Samgöngustofu fyrir því að grípa ekki til framangreindra úrræða voru þau að áætlanir um fjárhagslega endurskipulagningu voru taldar raunhæfar og að veiting tímabundins leyfis gæti haft skaðleg áhrif á möguleika félagsins til að fjármagna sig,“ segir í skýrslunni. Vísir/Vilhelm Þá segir að Samgöngustofa virðist í einhverjum tilfellum hafa haft viðskiptalega hagsmuni félagsins að leiðarljósi í ákvörðunartöku fram yfir þau viðmið og sjónarmið sem gilda um eftirlit og aðhald. „Til marks um það má benda á að Samgöngustofa tilkynnti Wow air hf. um að fjárhagsmat ætti að fara fram þremur dögum eftir að skuldabréfaútboði félagsins lauk þann 18. september 2018, þó Samgöngustofa hafi fengið fyrirmæli um að framkvæma ítarlegt fjárhagsmat frá ráðuneyti sínu tveimur vikum fyrr,“ segir í skýrslunni. Hefði verið hægt að gæta hagsmuna neytenda betur Ríkisendurskoðun telur vafamál hvort raunhæfar viðræður um fjármögnun hafi staðið yfir síðustu fjóra daga í starfsemi félagsins í lok mars 2019. Í skýrslunni segir að Samgöngustofa hafi ekki haft fyrir því önnur gögn en staðfestingu lögmanns skuldabréfaeigenda um að unnið væri að lausn sem fólst í að skuldum félagsins yrði breytt í hlutafé og að nýtt fjármagn yrði fengið gegn 51% hlut í félaginu. „Enginn fjárfestir með nýtt fé var þó nafngreindur og engin gögn lögð fram um að raunverulegar viðræður væru í gangi. Á sama tíma var félagið komið að fótum fram og ljóst að það gæti aðeins staðið undir hluta skuldbindinga sinna í örfáa daga.“ Ríkisendurskoðun telur að gæta hefði mátt hagsmuna neytenda betur. Ríkisendurskoðun telur að betur hefði verið hægt að gæta hagsmuna neytenda hefði Samgöngustofa afturkallað flugrekstrarleyfið á tímabilinu 24. til 28. mars 2019. „Hugsanlega hefði mátt stýra því betur að færri farþegar sem áttu pantað flug til og frá landinu yrðu strandaglópar og þannig reyna að lágmarka þau skakkaföll sem urðu af gjaldþroti félagsins. Einnig hefði sala farmiða stöðvast fyrr,“ segir í skýrslu ríkisendurskoðunar. „Að mati Ríkisendurskoðunar sýndi Samgöngustofa flugfélaginu mikla biðlund og bendir á að slíkt geti skapað varasamt fordæmi út frá jafnræðisreglu stjórnsýslulaga.“ WOW Air Alþingi Samgöngur Fréttir af flugi Mest lesið Ósáttur við að fyrrum eigandi Skagans 3X standi í vegi endurreisnar Viðskipti innlent Staðreyndum snúið á hvolf til að eigna ríkisstjórninni verðbólguna Viðskipti innlent Seðlabankinn hafi ekki önnur úrræði en að lækka vexti Viðskipti innlent Litlu fyrirtækin: Upplifa sjálfbærni sem aukavinnu og vesen Atvinnulíf Tónleikastöðum fækkar: „Þetta er bara sorgleg þróun“ Viðskipti innlent Telja minni líkur á samdrætti í ferðaþjónustu með aukinni kortaveltu Viðskipti innlent Temu kaupin getu hæglega orðið að fíkn Neytendur Verðstríð að hefjast á matvörumarkaði Neytendur „Svartir sauðir“: Neytendasamtökin vara fólk við því að versla við sjö nafngreind fyrirtæki Neytendur Susan Wojcicki er látin Viðskipti erlent Fleiri fréttir Telja minni líkur á samdrætti í ferðaþjónustu með aukinni kortaveltu Ósáttur við að fyrrum eigandi Skagans 3X standi í vegi endurreisnar Staðreyndum snúið á hvolf til að eigna ríkisstjórninni verðbólguna Seðlabankinn hafi ekki önnur úrræði en að lækka vexti Tónleikastöðum fækkar: „Þetta er bara sorgleg þróun“ Spá áframhaldandi óbreyttum stýrivöxtum í næstu viku Tryggja sér 650 milljóna króna fjármögnun „Allt að því galið“ að taka ekki þátt í séreignarsparnaði Þórhallur ráðinn fjármálastjóri SORPU Ætla að lækka verð með ungverskum tannlæknum Hefja sölu áfengis á næstu tveimur vikum Atvinnuleysi mest á Suðurnesjum og minnst á Norðurlandi vestra Afnám tolla myndi gera út af við íslenskan landbúnað Bjóða upp á langlægsta verðið en samkeppnisaðilar óttast ekkert Upplifunin verði eins og að fara í búð í útlöndum Kominn tími til að Hopp og Zolo fái samkeppni Evrópska rafhlaupahjólaleigan Bolt opnar á Íslandi í dag Stórt skref stigið í yfirtöku JBT á Marel Klara nýr forstöðumaður hjá RSV „Komin í hóp fullorðnu félaganna“ Play mætt á aðalmarkað Kauphallar Meiri harka í framkvæmdum en áður og fleiri mál fyrir dóm Stefnir í helmingshækkun fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði Allt að 43 prósent lægra matvöruverð án tolla Ein og hálf milljón í sekt vegna leyfislausrar Airbnb útleigu Gjaldþrotið nam 780 milljónum króna Stefna að því að opna Starbucks á fyrri hluta næsta árs Frá Bjarna Benediktssyni til Bestseller Play í Kauphöllina Skemmtistaðurinn 22 opnaður á nýjan leik Sjá meira
WOW air var úrskurðað gjaldþrota 28. mars 2019 eftir að hafa að hafa róið lífróður um nokkra hríð. Fall félagsins varð meðal annars til þess að Hagstofa Íslands flýtti gerð þjóðhagsspár auk þess sem forsendubrestur varð á fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Sumarið 2019 óskaði umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis eftir því að ríkisendurskoðun myndi vinna úttekt á aðkomu Samgöngustofu og Isavia að starfsemi WOW air í aðdraganda gjaldþrotsins. Fréttastofa hefur skýrsluna undir höndum sem fjallað verður um í nefndinni á næstunni. Skýrslan var unnin að beiðni umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis. Skýrslan er ítarleg en í henni eru gerðar verulegar athugasemdir við verklag Samgöngustofu. Þá segir að stofnunin hafi veitt samgöngu- og sveitastjórnarráðuneytinu misvísandi upplýsingar um eftirlit með flugfélaginu. „Eftir að ljóst var að Wow air hf. var komið í fjárhagsvandræði í maí 2018 aflaði samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti upplýsinga um framkvæmd eftirlits Samgöngustofu. Að mati ráðuneytisins var eftirlitinu ábótavant og nauðsynlegar breytingar á því höfðu ekki náð fram að ganga í ágúst 2018,“ segir í skýrslunni. Ráðuneytið hafi því sent frá sér leiðbeiningar og að lokum fyrirmæli um sérstakt eftirlit í byrjun september sama ár. Í skýrslunni segir að Samgöngustofa hafi svarað því til að vinna að slíku mati væri þegar hafin. Það hafi hins vegar ekki reynst rétt. „Það var ekki fyrr en 21. september, tveimur vikum eftir að samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti hafði gefið stofnuninni fyrirmæli um að gera ítarlegt mat á fjárhagsstöðu Wow air hf., að Samgöngustofa tilkynnti flugfélaginu að eftirlit væri hafið með bréfi þess efnis. Ótækt er að stofnun veiti ráðuneyti sínu svo misvísandi upplýsingar, ekki síst þegar ástandið var jafn viðkvæmt og raun bar vitni,“ segir í skýrslunni. Forstjóraskipti hafa orðið hjá Samgöngustofu frá þessu. Í febrúar 2019 var staða forstjóra Samgöngustofu auglýst til umsóknar en Þórólfur Árnason hafði þá gengt starfinu í fimm ár. Hann sóttist eftir því að gegna starfinu áfram en í júní 2019 var Jón Gunnar Jónsson skipaður forstjóri Samgöngustofu til fimm ára. Þórólfur sagðist undrandi á niðurstöðunni og ætla að leggjast yfir niðurstöðu hæfnisnefndar. Samgöngustofa er talin hafa gefið samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu misvísandi upplýsingar um eftirlit með WOW air árið 2018. Ber að fella leyfi tímabundið úr gildi Að mati Ríkisendurskoðunar var ástæða fyrir Samgöngustofu að herða eftirlitið strax í maí 2018 þegar stofnunin fékk upplýsingar um erfiða stöðu Wow air hf. og að félagið gæti ekki staðið undir rekstri vetrarins kæmi ekki til nýtt fjármagn. Í skýrslunni er bent á að Samgöngustofu beri að fella flugrekstrarleyfi tímabundið úr gildi, eða afturkalla það geti flugfélag ekki staðið við raunverulegar skuldbindingar og aðrar skuldbindingar sem kann að vera stofnað til á tólf mánaða tímabili. Jafnframt er kveðið á um heimild til útgáfu tímabundins flugrekstrarleyfis á meðan fjárhagsleg endurskipulagning fer fram. „Samgöngustofa beitti hvorugu þessara úrræða þó stofnuninni mætti vera ljóst að félagið uppfyllti tæplega þær fjárhagskröfur sem gerðar eru í löggjöf. Helstu rök Samgöngustofu fyrir því að grípa ekki til framangreindra úrræða voru þau að áætlanir um fjárhagslega endurskipulagningu voru taldar raunhæfar og að veiting tímabundins leyfis gæti haft skaðleg áhrif á möguleika félagsins til að fjármagna sig,“ segir í skýrslunni. Vísir/Vilhelm Þá segir að Samgöngustofa virðist í einhverjum tilfellum hafa haft viðskiptalega hagsmuni félagsins að leiðarljósi í ákvörðunartöku fram yfir þau viðmið og sjónarmið sem gilda um eftirlit og aðhald. „Til marks um það má benda á að Samgöngustofa tilkynnti Wow air hf. um að fjárhagsmat ætti að fara fram þremur dögum eftir að skuldabréfaútboði félagsins lauk þann 18. september 2018, þó Samgöngustofa hafi fengið fyrirmæli um að framkvæma ítarlegt fjárhagsmat frá ráðuneyti sínu tveimur vikum fyrr,“ segir í skýrslunni. Hefði verið hægt að gæta hagsmuna neytenda betur Ríkisendurskoðun telur vafamál hvort raunhæfar viðræður um fjármögnun hafi staðið yfir síðustu fjóra daga í starfsemi félagsins í lok mars 2019. Í skýrslunni segir að Samgöngustofa hafi ekki haft fyrir því önnur gögn en staðfestingu lögmanns skuldabréfaeigenda um að unnið væri að lausn sem fólst í að skuldum félagsins yrði breytt í hlutafé og að nýtt fjármagn yrði fengið gegn 51% hlut í félaginu. „Enginn fjárfestir með nýtt fé var þó nafngreindur og engin gögn lögð fram um að raunverulegar viðræður væru í gangi. Á sama tíma var félagið komið að fótum fram og ljóst að það gæti aðeins staðið undir hluta skuldbindinga sinna í örfáa daga.“ Ríkisendurskoðun telur að gæta hefði mátt hagsmuna neytenda betur. Ríkisendurskoðun telur að betur hefði verið hægt að gæta hagsmuna neytenda hefði Samgöngustofa afturkallað flugrekstrarleyfið á tímabilinu 24. til 28. mars 2019. „Hugsanlega hefði mátt stýra því betur að færri farþegar sem áttu pantað flug til og frá landinu yrðu strandaglópar og þannig reyna að lágmarka þau skakkaföll sem urðu af gjaldþroti félagsins. Einnig hefði sala farmiða stöðvast fyrr,“ segir í skýrslu ríkisendurskoðunar. „Að mati Ríkisendurskoðunar sýndi Samgöngustofa flugfélaginu mikla biðlund og bendir á að slíkt geti skapað varasamt fordæmi út frá jafnræðisreglu stjórnsýslulaga.“
WOW Air Alþingi Samgöngur Fréttir af flugi Mest lesið Ósáttur við að fyrrum eigandi Skagans 3X standi í vegi endurreisnar Viðskipti innlent Staðreyndum snúið á hvolf til að eigna ríkisstjórninni verðbólguna Viðskipti innlent Seðlabankinn hafi ekki önnur úrræði en að lækka vexti Viðskipti innlent Litlu fyrirtækin: Upplifa sjálfbærni sem aukavinnu og vesen Atvinnulíf Tónleikastöðum fækkar: „Þetta er bara sorgleg þróun“ Viðskipti innlent Telja minni líkur á samdrætti í ferðaþjónustu með aukinni kortaveltu Viðskipti innlent Temu kaupin getu hæglega orðið að fíkn Neytendur Verðstríð að hefjast á matvörumarkaði Neytendur „Svartir sauðir“: Neytendasamtökin vara fólk við því að versla við sjö nafngreind fyrirtæki Neytendur Susan Wojcicki er látin Viðskipti erlent Fleiri fréttir Telja minni líkur á samdrætti í ferðaþjónustu með aukinni kortaveltu Ósáttur við að fyrrum eigandi Skagans 3X standi í vegi endurreisnar Staðreyndum snúið á hvolf til að eigna ríkisstjórninni verðbólguna Seðlabankinn hafi ekki önnur úrræði en að lækka vexti Tónleikastöðum fækkar: „Þetta er bara sorgleg þróun“ Spá áframhaldandi óbreyttum stýrivöxtum í næstu viku Tryggja sér 650 milljóna króna fjármögnun „Allt að því galið“ að taka ekki þátt í séreignarsparnaði Þórhallur ráðinn fjármálastjóri SORPU Ætla að lækka verð með ungverskum tannlæknum Hefja sölu áfengis á næstu tveimur vikum Atvinnuleysi mest á Suðurnesjum og minnst á Norðurlandi vestra Afnám tolla myndi gera út af við íslenskan landbúnað Bjóða upp á langlægsta verðið en samkeppnisaðilar óttast ekkert Upplifunin verði eins og að fara í búð í útlöndum Kominn tími til að Hopp og Zolo fái samkeppni Evrópska rafhlaupahjólaleigan Bolt opnar á Íslandi í dag Stórt skref stigið í yfirtöku JBT á Marel Klara nýr forstöðumaður hjá RSV „Komin í hóp fullorðnu félaganna“ Play mætt á aðalmarkað Kauphallar Meiri harka í framkvæmdum en áður og fleiri mál fyrir dóm Stefnir í helmingshækkun fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði Allt að 43 prósent lægra matvöruverð án tolla Ein og hálf milljón í sekt vegna leyfislausrar Airbnb útleigu Gjaldþrotið nam 780 milljónum króna Stefna að því að opna Starbucks á fyrri hluta næsta árs Frá Bjarna Benediktssyni til Bestseller Play í Kauphöllina Skemmtistaðurinn 22 opnaður á nýjan leik Sjá meira
„Svartir sauðir“: Neytendasamtökin vara fólk við því að versla við sjö nafngreind fyrirtæki Neytendur
„Svartir sauðir“: Neytendasamtökin vara fólk við því að versla við sjö nafngreind fyrirtæki Neytendur