Hvað ef spáin okkar rætist? Björn Berg Gunnarsson skrifar 4. október 2022 08:00 Það er enginn hægðarleikur að skyggnast inn í framtíðina þessa dagana. Framvinda innrásarinnar í Úkraínu, erfiðleikar í viðskiptalöndunum okkar og kjarasamningalotan framundan er meðal þess sem getur haft umtalsverð áhrif á þróun efnahagsmála hérlendis næsta kastið. Það má þó reyna og í liðinni viku birtum við í Greiningu Íslandsbanka þjóðhagsspá fyrir árin 2022-2024. Í henni er spáð fyrir um allt frá gengi krónunnar, verðbólgu og vöxtum til fjölda ferðamanna og þróunar íbúðaverðs. Tiltölulega bjartsýn Heilt yfir spáum við nokkuð bjartri tíð, ekki síst í samanburði við löndin í kringum okkur. En hvaða áhrif mun það hafa á heimilin í landinu rætist spáin okkar? Verðbólgan í rétta átt Hvaða máli skiptir verðbólgan? Verðbólga endurspeglar hvernig kostnaður við daglegt líf okkar er að þróast. Í mikilli verðbólgu verður dýrara að vera til og borga reikninga auk þess sem sparnaðurinn okkar getur rýrnað og launin dugað skemur en ella. Þess vegna veldur mikil verðbólga skaða í heimilisfjármálunum og við viljum hafa hana sem hóflegasta. Spáin: Við spáum því að 12 mánaða verðbólgan (hækkun verðlags síðustu 12 mánuði) hafi náð toppi í 9,9% í júlí síðastliðnum. Hún mældist 9,7% í ágúst og 9,3% í september. Þetta eru góðar fréttir og við spáum því að áfram dragi úr verðbólgunni næstu mánuði og hún verði komin í rétt ríflega 5% í lok næsta árs. Þegar verðbólga er meiri en launahækkanir, eins og okkur sýnist hún ætla að verða í ár, er talað um að dragi úr kaupmætti launanna okkar. Hann ætti þó að taka að vaxa á ný strax á næsta ári samhliða minnkandi verðbólgu og við ættum að þá að fá meira fyrir launin okkar. Vextir verða áfram háir Hvaða máli skipta vextir? Vextir eru leiguverð á peningum. Þegar þeir hækka verður dýrara að taka lán og betra að spara. Hversu mikið dýrara og betra fer eftir því hver verðbólgan er á sama tíma og þegar vextirnir eru hærri en verðbólgan er talað um jákvæða raunvexti. Spáin: Við spáum því að nú séum við að sigla inn í tímabil þar sem raunvextir á hávaxtareikningum verði jákvæðir í fyrsta sinn í langan tíma. Seðlabankinn beitir stýrivöxtum sínum til að hafa áhrif á aðra vexti sem okkur bjóðast og okkur þykir líklegt að þeir verði hækkaðir lítilsháttar til viðbótar. Ef allt gengur upp og hratt dregur úr verðbólgu ættu vextir að byrja að lækka að nýju upp úr miðju næsta ári. Áfram eru þó líkur á að þeir verði umtalsvert hærri en þeir voru þegar Covid stóð sem hæst. Þetta þýðir að vænlegra verður að spara en oft áður og að sama skapi dýrara að taka lán. Húsnæðislán með breytilegum vöxtum verða því áfram dýrari en í Covid sem og fastvaxtalán þegar binditíma lýkur. Þessir tiltölulega háu vextir eru skýr skilaboð um mikilvægi þess að forðast greiðsludreifingar og fleiri neyslulán og spara þess í stað fyrir útgjöldum. Stuðinu á íbúðamarkaði er lokið í bili Hvaða máli skiptir íbúðaverð? Miklar verðhækkanir á íbúðamarkaði eru stór þáttur í þeirri miklu verðbólgu sem við höfum séð upp á síðkastið. Þær gera okkur erfiðara um vik að komast inn á íbúðamarkaðinn og stækka við okkur en hafa að sama skapi aukið eignir þeirra sem eiga fasteignir og þeirra sem minnkað hafa við sig. Spáin: Okkur sýnist tímabili mikilla verðhækkana lokið. Síðustu tvo mánuði hefur hægt á hækkunum til muna og jafnvel orðið vart við verðlækkanir, einkum á sérbýli. Hvort verð muni lækka eitthvað, standa í stað eða hækka lítillega er erfitt að segja en svo virðist þó sem íbúðaverð muni frekar verða til þess að draga úr verðbólgu á næstunni en knýja hana áfram eins og undanfarin misseri. Þetta eru góðar fréttir fyrir kaupendur á markaði og sömuleiðis okkur öll, því verðbólgan hefur með beinum eða óbeinum hætti áhrif þvert á samfélagið. Hagkerfið okkar stendur vel en staðan erlendis skiptir máli Hvaða máli skiptir staða hagkerfisins? Sterk staða hagkerfisins gefur okkur færi á að halda hér uppi góðum lífskjörum. Sterkt hagkerfi er forsenda fyrir góðum kaupmætti, fullri atvinnu, stöðugri krónu og öflugu velferðarkerfi svo eitthvað sé nefnt. Spáin: Ólíkt mörgum löndum í kringum okkur er hagkerfið okkar að vaxa með fremur heilbrigðum hætti. Stóran þátt í því á endurreisn ferðaþjónustunnar og nokkuð almennt góð staða almennings. Við spáum því að frá næsta ári munum við flytja út meiri verðmæti en við flytjum inn, sem mun styðja við krónuna okkar og halda henni sterkri. Kaupmáttur okkar í útlöndum verður því enn sterkur, þ.e. það verður enn tiltölulega ódýrt að ferðast og flytja inn vörur. Samhliða vexti hagkerfisins aukast verðmæti til skiptanna og ættum við öll að njóta þess. Þó við séum eyja erum við þó ekkert eyland í þessum skilningi. Afar viðkvæm staða í þeim löndum sem við verslum hvað helst við, svo sem í Bretlandi, getur haft nokkur áhrif á okkur, til dæmis með því að minnka svigrúm fólks til ferðalaga hingað til okkar dýra lands og aukin alþjóðleg verðbólga skilar sér beint í hillur verslana hér heima. Hagur okkar allra veltur því að nokkru leyti á því hversu vel eða illa efnahagsástandið í löndunum í kringum okkar þróast. Almennt talað og ekki síst í samanburði við flest okkar viðskiptalanda sýnist okkur framtíðin hér heima björt. Það skortir vissulega ekki blikurnar á lofti og spár eiga það til að reynast misnákvæmar en ef við höldum rétt á okkar málum hér heima og umheiminum ber gæfa til að bæta ekki á ófarir sínar er ástæða til bjartsýni. Samanborið við aðstæður undanfarinna ára þurfum við vissulega að huga betur að heimilisfjármálunum, enda dýrt að vera í mikilli verðbólgu og háum vöxtum en til allrar hamingju eru mál þó að þróast í rétta átt. Höfundur er deildarstjóri Greiningar og fræðslu Íslandsbanka. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Björn Berg Gunnarsson Íslenska krónan Verðlag Fjármál heimilisins Mest lesið Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson Skoðun Skerðingar eru eðlilegur hluti af rekstri raforkukerfisins Magnús Sigurðsson Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir Skoðun Viltu vinna of mikið í ár og ennþá meira á næsta ári? Steinunn Þórðardóttir Skoðun Skoðun Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson skrifar Skoðun Hverjir eru alvöru feður og hverjir ekki? skrifar Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann skrifar Skoðun Er allt í góðu? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Kirkjugarðar, minningarreitir og eða grafreitir Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir skrifar Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek skrifar Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir skrifar Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson skrifar Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar Skoðun Krossinn er fallegur skrifar Skoðun Þetta reddast eða hvað? Marinó G. Njálsson skrifar Skoðun Að gráta í rigningunni - og dansa Jón Þór Ólafsson skrifar Skoðun „Smækkunar“gler Viðskiptaráðs Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Ekki henda! Eyjólfur Pálsson skrifar Skoðun Break á ólympíuleikunum og önnur gildi í dansi Brynja Pétursdóttir skrifar Skoðun Frigg nemendagrunnur – bylting í íslensku skólastarfi Þórdís Jóna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Opið bréf til stjórnarformanns Haga Björn Sævar Einarsson skrifar Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar Skoðun Manstu þegar Messenger var ekki til? Aldís Stefánsdóttir skrifar Skoðun „Flestum í Noregi er illa við EES“ Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Óheillaþróun á íslenskum vinnumarkaði Gunnar Sigvaldason,Árni B. Björnsson skrifar Skoðun Að virkja upp í loft Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Sjálfstæðisflokkurinn, the party of hungry children Ian McDonald skrifar Skoðun Talsmenn tolla gefa engan afslátt Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Skoðun Samstaða kennara skiptir máli Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Hvað er fram undan í íslenskum stjórnmálum? Reynir Böðvarsson skrifar Sjá meira
Það er enginn hægðarleikur að skyggnast inn í framtíðina þessa dagana. Framvinda innrásarinnar í Úkraínu, erfiðleikar í viðskiptalöndunum okkar og kjarasamningalotan framundan er meðal þess sem getur haft umtalsverð áhrif á þróun efnahagsmála hérlendis næsta kastið. Það má þó reyna og í liðinni viku birtum við í Greiningu Íslandsbanka þjóðhagsspá fyrir árin 2022-2024. Í henni er spáð fyrir um allt frá gengi krónunnar, verðbólgu og vöxtum til fjölda ferðamanna og þróunar íbúðaverðs. Tiltölulega bjartsýn Heilt yfir spáum við nokkuð bjartri tíð, ekki síst í samanburði við löndin í kringum okkur. En hvaða áhrif mun það hafa á heimilin í landinu rætist spáin okkar? Verðbólgan í rétta átt Hvaða máli skiptir verðbólgan? Verðbólga endurspeglar hvernig kostnaður við daglegt líf okkar er að þróast. Í mikilli verðbólgu verður dýrara að vera til og borga reikninga auk þess sem sparnaðurinn okkar getur rýrnað og launin dugað skemur en ella. Þess vegna veldur mikil verðbólga skaða í heimilisfjármálunum og við viljum hafa hana sem hóflegasta. Spáin: Við spáum því að 12 mánaða verðbólgan (hækkun verðlags síðustu 12 mánuði) hafi náð toppi í 9,9% í júlí síðastliðnum. Hún mældist 9,7% í ágúst og 9,3% í september. Þetta eru góðar fréttir og við spáum því að áfram dragi úr verðbólgunni næstu mánuði og hún verði komin í rétt ríflega 5% í lok næsta árs. Þegar verðbólga er meiri en launahækkanir, eins og okkur sýnist hún ætla að verða í ár, er talað um að dragi úr kaupmætti launanna okkar. Hann ætti þó að taka að vaxa á ný strax á næsta ári samhliða minnkandi verðbólgu og við ættum að þá að fá meira fyrir launin okkar. Vextir verða áfram háir Hvaða máli skipta vextir? Vextir eru leiguverð á peningum. Þegar þeir hækka verður dýrara að taka lán og betra að spara. Hversu mikið dýrara og betra fer eftir því hver verðbólgan er á sama tíma og þegar vextirnir eru hærri en verðbólgan er talað um jákvæða raunvexti. Spáin: Við spáum því að nú séum við að sigla inn í tímabil þar sem raunvextir á hávaxtareikningum verði jákvæðir í fyrsta sinn í langan tíma. Seðlabankinn beitir stýrivöxtum sínum til að hafa áhrif á aðra vexti sem okkur bjóðast og okkur þykir líklegt að þeir verði hækkaðir lítilsháttar til viðbótar. Ef allt gengur upp og hratt dregur úr verðbólgu ættu vextir að byrja að lækka að nýju upp úr miðju næsta ári. Áfram eru þó líkur á að þeir verði umtalsvert hærri en þeir voru þegar Covid stóð sem hæst. Þetta þýðir að vænlegra verður að spara en oft áður og að sama skapi dýrara að taka lán. Húsnæðislán með breytilegum vöxtum verða því áfram dýrari en í Covid sem og fastvaxtalán þegar binditíma lýkur. Þessir tiltölulega háu vextir eru skýr skilaboð um mikilvægi þess að forðast greiðsludreifingar og fleiri neyslulán og spara þess í stað fyrir útgjöldum. Stuðinu á íbúðamarkaði er lokið í bili Hvaða máli skiptir íbúðaverð? Miklar verðhækkanir á íbúðamarkaði eru stór þáttur í þeirri miklu verðbólgu sem við höfum séð upp á síðkastið. Þær gera okkur erfiðara um vik að komast inn á íbúðamarkaðinn og stækka við okkur en hafa að sama skapi aukið eignir þeirra sem eiga fasteignir og þeirra sem minnkað hafa við sig. Spáin: Okkur sýnist tímabili mikilla verðhækkana lokið. Síðustu tvo mánuði hefur hægt á hækkunum til muna og jafnvel orðið vart við verðlækkanir, einkum á sérbýli. Hvort verð muni lækka eitthvað, standa í stað eða hækka lítillega er erfitt að segja en svo virðist þó sem íbúðaverð muni frekar verða til þess að draga úr verðbólgu á næstunni en knýja hana áfram eins og undanfarin misseri. Þetta eru góðar fréttir fyrir kaupendur á markaði og sömuleiðis okkur öll, því verðbólgan hefur með beinum eða óbeinum hætti áhrif þvert á samfélagið. Hagkerfið okkar stendur vel en staðan erlendis skiptir máli Hvaða máli skiptir staða hagkerfisins? Sterk staða hagkerfisins gefur okkur færi á að halda hér uppi góðum lífskjörum. Sterkt hagkerfi er forsenda fyrir góðum kaupmætti, fullri atvinnu, stöðugri krónu og öflugu velferðarkerfi svo eitthvað sé nefnt. Spáin: Ólíkt mörgum löndum í kringum okkur er hagkerfið okkar að vaxa með fremur heilbrigðum hætti. Stóran þátt í því á endurreisn ferðaþjónustunnar og nokkuð almennt góð staða almennings. Við spáum því að frá næsta ári munum við flytja út meiri verðmæti en við flytjum inn, sem mun styðja við krónuna okkar og halda henni sterkri. Kaupmáttur okkar í útlöndum verður því enn sterkur, þ.e. það verður enn tiltölulega ódýrt að ferðast og flytja inn vörur. Samhliða vexti hagkerfisins aukast verðmæti til skiptanna og ættum við öll að njóta þess. Þó við séum eyja erum við þó ekkert eyland í þessum skilningi. Afar viðkvæm staða í þeim löndum sem við verslum hvað helst við, svo sem í Bretlandi, getur haft nokkur áhrif á okkur, til dæmis með því að minnka svigrúm fólks til ferðalaga hingað til okkar dýra lands og aukin alþjóðleg verðbólga skilar sér beint í hillur verslana hér heima. Hagur okkar allra veltur því að nokkru leyti á því hversu vel eða illa efnahagsástandið í löndunum í kringum okkar þróast. Almennt talað og ekki síst í samanburði við flest okkar viðskiptalanda sýnist okkur framtíðin hér heima björt. Það skortir vissulega ekki blikurnar á lofti og spár eiga það til að reynast misnákvæmar en ef við höldum rétt á okkar málum hér heima og umheiminum ber gæfa til að bæta ekki á ófarir sínar er ástæða til bjartsýni. Samanborið við aðstæður undanfarinna ára þurfum við vissulega að huga betur að heimilisfjármálunum, enda dýrt að vera í mikilli verðbólgu og háum vöxtum en til allrar hamingju eru mál þó að þróast í rétta átt. Höfundur er deildarstjóri Greiningar og fræðslu Íslandsbanka.
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar
Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar
Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun