Fyrirmæli um stjórnarskrárbrot Indriði Ingi Stefánsson skrifar 15. febrúar 2024 12:00 Kosningalög voru uppfærð síðasta vor, í þeim breytingum var mælt fyrir um nokkrar reglugerðir, drög að þeim reglugerðum liggja nú fyrir. Því miður eru á þeim alvarlegir gallar, allt að því að mæla fyrir um framkvæmd sem gengur gegn stjórnarskrá. Stjórnarskrárbrot! Mikið hefur verið rætt um það að fjöldi meðmæla við forsetakosningar sé ófullnægjandi og það ætti að fjölga þeim. Vissulega má að mörgu leyti taka undir þær áhyggjur. Um þetta er þó fjallað í 5. grein stjórnarskrárinnar og raunar er með nokkrum ólíkindum að ekki sé enn búið að fara að vilja þjóðarinnar og skrifa nýja stjórnarskrá á grundvelli vinnu stjórnlagaráðs eða fara í heildarendurskoðunina sem fyrirhuguð hefur verið frá lýðveldisstofnun fyrir tæpum 80 árum, en það er önnur umræða. En stjórnarskráin er eins og hún er og hana ber að virða. Því kom það mér mjög á óvart að í drögum að reglugerð um meðmæli og framboðsskil er lögð fyrir framkvæmd sem stenst engan vegin fyrirmæli stjórnarskrárinnar og gerir ráð fyrir meira en tvöfalt fleiri meðmælum en stjórnarskráin leyfir að hámarki, reglugerðin virðist rugla saman meðmælum í landsfjórðungi við meðmæli á öllu landinu. Við það að taka sæti á Alþingi undirrita þingmenn drengskaparheit um að starfa í samræmi við stjórnarskrá, og hafandi undirritað þann eiðstaf tek ég þetta mjög alvarlega. Að mínu mati er engin leið að halda áfram vinnu við reglugerðardrögin nema fyrst sé tryggt að þau standist stjórnarskrá sem eru grundvallarlög lýðveldisins. Um það hljótum við almennt að vera sammála. Eftirlit umboðsmanna ómögulegt Við undanfarnar kosningar hafa Píratar nýtt rétt sinn samkvæmt kosningalögum til að innsigla kjörkassa. Þannig er mögulegt fyrir til þess að gera fáa umboðsmenn að staðfesta að rétt hafi verið staðið að framkvæmd. Það byggist á þeim eiginleika innsiglanna að hafi þau verið fjarlægð sjáist það og númer innsiglisins er enn læsilegt og situr eftir á kjörkassanum. Það er þessi eiginleiki, að hluti innsiglisins sitji eftir sem kjörstjórnarfólk hefur verið ósátt við, þykir það sóðalegt og í reglugerðardrögunum hefur verið tekið fyrir það að slík innsigli séu nýtt. Nú þegar kallar eftirlitið á gríðarlega mikla sjálfboðavinnu umboðsmanna, en að fylgjast með framkvæmd kosninga án innsigla er útilokað. Ekki síst vegna þess að kjörstjórar hafa mikla tilhneigingu til að túlka heimildir umboðsmanna þröngt og jafnvel líkt og gerðist í Borgarnesi 2021 að réttur og skylda umboðsmanna að vera viðstaddir talningu var hvort tveggja virt að vettugi. Fjöldi annarra galla Fyrir utan alvarlegustu gallana er það helst að í þessum drögunum er ekki nægjanlega skýrt hvað skal bóka en varla er minnst einu orði á bókanir í gerðabók. Það kom ansi skýrt fram við rannsókn á framkvæmd kosninga og talningu atkvæða í Norðvestur 2021 að bókunum var mjög ábótavant. Það eitt ætti að nægja til að sýna nauðsynleika þess að bóka í gerðabók, í mörgum tilfellum er verið að gefa kjörstjóra heimild til að neita kjósanda um að greiða atkvæði, að slíkt yrði ekki bókað er óásættanlegt. Auk þess yrði útilokað að uppfylla ákvæði kosningalaga um aðkomu umboðsmanna að talningu atkvæða, um það og fleira má lesa í umsögn sem undirritaður sendi inn. Þetta er alveg nógu erfitt nú þegar Hafandi nokkra reynslu af kosningaeftirliti get ég staðfest að það eftirlit er nú þegar mikil áskorun og að ábendingar um frávik frá reglugerðum eru allt of oft hundsaðar af lögreglu og ákæruvaldi sem þau frávik eiga að rannsaka, þrátt fyrir að vísað sé í skjalfesta framkvæmd á kosningum líkt og var í Norðvestur 2021 sem liggur fyrir að fór gegn ákvæðum þágildandi laga og sem um giltu refsiákvæði. Þá er varla á flækjustigið bætandi fyrir umboðsmenn. Það er auk þess enn margt í kosningalögum sem einhverra hluta vegna hefur ekki verið lagað þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar. Atkvæðavægi er mjög skakkt sérstaklega hvað Suðvesturkjördæmi varðar, uppbótarþingmenn eru allt of fáir, uppkosningarákvæði eru meingölluð og svo má lengi telja. Á meðan svo er þá verðum við að vanda okkur við reglugerðir og tryggja að þær styðji eftirlit umboðsmanna frekar en hindri. Að þessu öllu sögðu hlýtur samt að vera algjört lágmark að þær standist stjórnarskrá! Höfundur er varaþingmaður Pírata. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Indriði Stefánsson Píratar Stjórnarskrá Lögmennska Mest lesið „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir Skoðun Krossinn er fallegur Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek Skoðun Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson Skoðun Þetta reddast eða hvað? Marinó G. Njálsson Skoðun Skoðun Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson skrifar Skoðun Hverjir eru alvöru feður og hverjir ekki? skrifar Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann skrifar Skoðun Er allt í góðu? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Kirkjugarðar, minningarreitir og eða grafreitir Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir skrifar Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek skrifar Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir skrifar Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson skrifar Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar Skoðun Krossinn er fallegur skrifar Skoðun Þetta reddast eða hvað? Marinó G. Njálsson skrifar Skoðun Að gráta í rigningunni - og dansa Jón Þór Ólafsson skrifar Skoðun „Smækkunar“gler Viðskiptaráðs Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Ekki henda! Eyjólfur Pálsson skrifar Skoðun Break á ólympíuleikunum og önnur gildi í dansi Brynja Pétursdóttir skrifar Skoðun Frigg nemendagrunnur – bylting í íslensku skólastarfi Þórdís Jóna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Opið bréf til stjórnarformanns Haga Björn Sævar Einarsson skrifar Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar Skoðun Manstu þegar Messenger var ekki til? Aldís Stefánsdóttir skrifar Skoðun „Flestum í Noregi er illa við EES“ Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Óheillaþróun á íslenskum vinnumarkaði Gunnar Sigvaldason,Árni B. Björnsson skrifar Skoðun Að virkja upp í loft Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Sjálfstæðisflokkurinn, the party of hungry children Ian McDonald skrifar Skoðun Talsmenn tolla gefa engan afslátt Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Skoðun Samstaða kennara skiptir máli Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Hvað er fram undan í íslenskum stjórnmálum? Reynir Böðvarsson skrifar Sjá meira
Kosningalög voru uppfærð síðasta vor, í þeim breytingum var mælt fyrir um nokkrar reglugerðir, drög að þeim reglugerðum liggja nú fyrir. Því miður eru á þeim alvarlegir gallar, allt að því að mæla fyrir um framkvæmd sem gengur gegn stjórnarskrá. Stjórnarskrárbrot! Mikið hefur verið rætt um það að fjöldi meðmæla við forsetakosningar sé ófullnægjandi og það ætti að fjölga þeim. Vissulega má að mörgu leyti taka undir þær áhyggjur. Um þetta er þó fjallað í 5. grein stjórnarskrárinnar og raunar er með nokkrum ólíkindum að ekki sé enn búið að fara að vilja þjóðarinnar og skrifa nýja stjórnarskrá á grundvelli vinnu stjórnlagaráðs eða fara í heildarendurskoðunina sem fyrirhuguð hefur verið frá lýðveldisstofnun fyrir tæpum 80 árum, en það er önnur umræða. En stjórnarskráin er eins og hún er og hana ber að virða. Því kom það mér mjög á óvart að í drögum að reglugerð um meðmæli og framboðsskil er lögð fyrir framkvæmd sem stenst engan vegin fyrirmæli stjórnarskrárinnar og gerir ráð fyrir meira en tvöfalt fleiri meðmælum en stjórnarskráin leyfir að hámarki, reglugerðin virðist rugla saman meðmælum í landsfjórðungi við meðmæli á öllu landinu. Við það að taka sæti á Alþingi undirrita þingmenn drengskaparheit um að starfa í samræmi við stjórnarskrá, og hafandi undirritað þann eiðstaf tek ég þetta mjög alvarlega. Að mínu mati er engin leið að halda áfram vinnu við reglugerðardrögin nema fyrst sé tryggt að þau standist stjórnarskrá sem eru grundvallarlög lýðveldisins. Um það hljótum við almennt að vera sammála. Eftirlit umboðsmanna ómögulegt Við undanfarnar kosningar hafa Píratar nýtt rétt sinn samkvæmt kosningalögum til að innsigla kjörkassa. Þannig er mögulegt fyrir til þess að gera fáa umboðsmenn að staðfesta að rétt hafi verið staðið að framkvæmd. Það byggist á þeim eiginleika innsiglanna að hafi þau verið fjarlægð sjáist það og númer innsiglisins er enn læsilegt og situr eftir á kjörkassanum. Það er þessi eiginleiki, að hluti innsiglisins sitji eftir sem kjörstjórnarfólk hefur verið ósátt við, þykir það sóðalegt og í reglugerðardrögunum hefur verið tekið fyrir það að slík innsigli séu nýtt. Nú þegar kallar eftirlitið á gríðarlega mikla sjálfboðavinnu umboðsmanna, en að fylgjast með framkvæmd kosninga án innsigla er útilokað. Ekki síst vegna þess að kjörstjórar hafa mikla tilhneigingu til að túlka heimildir umboðsmanna þröngt og jafnvel líkt og gerðist í Borgarnesi 2021 að réttur og skylda umboðsmanna að vera viðstaddir talningu var hvort tveggja virt að vettugi. Fjöldi annarra galla Fyrir utan alvarlegustu gallana er það helst að í þessum drögunum er ekki nægjanlega skýrt hvað skal bóka en varla er minnst einu orði á bókanir í gerðabók. Það kom ansi skýrt fram við rannsókn á framkvæmd kosninga og talningu atkvæða í Norðvestur 2021 að bókunum var mjög ábótavant. Það eitt ætti að nægja til að sýna nauðsynleika þess að bóka í gerðabók, í mörgum tilfellum er verið að gefa kjörstjóra heimild til að neita kjósanda um að greiða atkvæði, að slíkt yrði ekki bókað er óásættanlegt. Auk þess yrði útilokað að uppfylla ákvæði kosningalaga um aðkomu umboðsmanna að talningu atkvæða, um það og fleira má lesa í umsögn sem undirritaður sendi inn. Þetta er alveg nógu erfitt nú þegar Hafandi nokkra reynslu af kosningaeftirliti get ég staðfest að það eftirlit er nú þegar mikil áskorun og að ábendingar um frávik frá reglugerðum eru allt of oft hundsaðar af lögreglu og ákæruvaldi sem þau frávik eiga að rannsaka, þrátt fyrir að vísað sé í skjalfesta framkvæmd á kosningum líkt og var í Norðvestur 2021 sem liggur fyrir að fór gegn ákvæðum þágildandi laga og sem um giltu refsiákvæði. Þá er varla á flækjustigið bætandi fyrir umboðsmenn. Það er auk þess enn margt í kosningalögum sem einhverra hluta vegna hefur ekki verið lagað þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar. Atkvæðavægi er mjög skakkt sérstaklega hvað Suðvesturkjördæmi varðar, uppbótarþingmenn eru allt of fáir, uppkosningarákvæði eru meingölluð og svo má lengi telja. Á meðan svo er þá verðum við að vanda okkur við reglugerðir og tryggja að þær styðji eftirlit umboðsmanna frekar en hindri. Að þessu öllu sögðu hlýtur samt að vera algjört lágmark að þær standist stjórnarskrá! Höfundur er varaþingmaður Pírata.
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar
Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar
Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun