Borgarlína og bráðavandi Þórarinn Hjaltason skrifar 2. apríl 2024 09:30 Samgöngusáttmálinn hefur nú verið rúmt ár í endurskoðun og hafa hver ósköpin á fætur öðrum dunið á ríkissjóði á þeim tíma. Ekki er nóg með að kostnaðaráætlanir Borgarlínu rjúki upp, hamfarirnar í Grindavík kosta sitt, ríkissjóður þarf að kosta ómældu fé til að skynsamlegir kjarasamningar náist á vinnumarkaði og enn er margt vantalið. Fólki hefur einnig fjölgað í landinu umfram spár og það ásamt auknum straumi ferðamanna hefur aukið umferð umfram það sem vegirnir þola. Þjóðvegakerfið líður fyrir skort á viðhaldi og endurbótum, vegakerfi höfuðborgarsvæðisins fyrir aðgerðaleysi og skort á fjárfestingum og bráðavandi blasir við. Það sárvantar fjármagn. Létta Borgarlínan Það er því rétt að benda eina ferðina enn á tillögu SFA (Samgöngur fyrir alla) um hvernig spara má 80 til 90 milljarða króna með því að fara í létta Borgarlínu í stað þeirrar sem gert er ráð fyrir í Samgöngusáttmálanum. Enn fremur telur SFA afar brýnt að áfangaskipta verkinu þannig að fyrst verði hugað að nauðsynlegustu sérakreinum fyrir strætó, þannig að hann virki sæmilega og vinna síðan markvisst að því að byggja upp hágæða kerfi almenningssamgangna í formi BRT-Lite. Bæði mun það stuðla að einhverjum létti bráðavandans en líka bæta lífsskilyrði nýkominna erlendra ríkisborgara sem eru að koma undir sig fótum hér. Mynd 1 Framkvæmdatímabil léttrar Borgarlínu, BRT-Lite, og Borgarlínu, BRT-Gold. Árleg fjárfesting er að meðaltali eins. SFA leggur því til að í stað Borgarlínu í mjög háum gæðaflokki, BRT-Gold, sem nú er áætlað að kosti 126 milljarða króna, verði byggð ódýrari en sem næst jafn virk útfærsla, þ.e. létt Borgarlína, BRT-Lite, fyrir 30 til 40 milljarða króna og henni lokið árið 2029 eftir 5 ár í stað 15. Þar sem hún er um þrefalt ódýrari verða árlegar fjárfestingar svipaðar eins og sýnt er á Mynd 1. Borgarlínur af BRT-Lite gæðum og svipað eru algengar í Evrópu og N-Ameríku en hærri gæðaflokkar sjaldgæfir. BRT-Gold finnst t.d. ekki í Evrópu. BRT-Lite Borgarlínan hefur sérakreinar í hægri kanti vegar þar sem mun ódýrara er að byggja þær og framkvæmdirnar trufla lítið umferð um veginn sem skiptir verulegu máli þegar svo er þröngt orðið um umferð á vegum eins og á höfuðborgarsvæðinu. Á vegum með mislægum gatnamótum nægir að byggja stuttar sérakreinar sem tengja saman aðreinar og fráreinar, sbr. sérakrein fyrir leið 1 á Hafnarfjarðarvegi. Rekstur innviðanna, það er viðhald, snjómokstur, hálkuvörn, hreinsun o.fl. er áætlað 2% af stofnkostnaði og verður hann verulega lægri fyrir léttu Borgarlínuna. Auk þess munu miðjuakreinar BRT-Gold Borgarlínunnar tefja aðra bílaumferð verulega og valda árlegum kostnaði sem taka verður með í reikninginn. Rekstur innviða léttu Borgarlínunnar þyngist árlega fram til 2029 eins og sýnt er á mynd 2 þar sem borinn er saman árlegur kostaður vegna þessara tveggja framkvæmda í rekstri. Mynd 2 Árlegur kostnaður vegna reksturs og umferðartafa Rekstur BRT-Gold heldur hins vegar áfram að þyngjast öll framkvæmdaár Borgarlínunnar. Sama gildir um þann kostnað af umferðartöfum sem hún veldur. Aðrar framkvæmdir Eðlilegt er að það fé sem sparast með þessum hætti renni til að bæta umferðarástandið á höfuðborgarsvæðinu þar sem kominn er upp bráðvandi. Umferðarástand í Reykjavík er orðið þannig að á helstu stofnleiðum mælast tafir yfir 100% á mestu álagstímum og yfir 40% þar á milli. Þetta eykur flutningskostnað allra atvinnugreina á höfuðborgarsvæðinu og seinkar þjónustuferðum sérhæfðra iðnaðarmanna og heilbrigðisstarfsfólks svo afköst minnka verulega. Árlega valda þessar tafir kostnaði upp á 30 til 50 milljarða króna sem leka út úr hagkerfinu. Hér er um hratt vaxandi bráðvanda að ræða. Sundabraut kemst ekki í gagnið fyrr en í fyrsta lagi 2031, hugsanlega síðar. Líklega líða allt að 10 ár þar til Miklubrautargöng komast í gagnið. Umferðin á Sæbraut er orðin afar erfið og ólíklegt að það lagist mikið innan næstu 10 ára með framkvæmdum Samgöngusáttmálans. Við þessar aðstæður er nauðsynlegt að ráðast í einfaldar og tiltölulega ódýrar framkvæmdir sem nauðsynlegar eru til lausnar bráðavandanum sem ella mun fara vaxandi á næstu árum og valda miklum truflunum á umferð við allar framkvæmdir í vegakerfinu. Kostnaður þeirra vegna leggst ofan á stofnkostnað framkvæmdanna. Hér er um að ræða mislæg gatnamót (vegbrýr, stokka) á mikilvægum stöðum ásamt breikkun á köflum helstu stofnleiða á norður-suður umferðarás höfuðborgarsvæðisins. Þetta eru framkvæmdir sem auðvelda aðrar framkvæmdir, borga sig upp á fáeinum árum og þurfa ekki að standa í vegi annarra lausna til lengri tíma. Lokaorð Áætlanir um Borgarlínu virðast allt frá 2010 hafa verið unnar meir á grundvelli bjartsýni en nokkurs annars og hún er ekki sú lausn á umferðarmálum höfuðborgarsvæðisins sem menn hugðu. Samgöngusáttmálinn er svo gerður í beinu framhaldi fyrir tæpum 5 árum. Allan þennan tíma hefur ríkt aðgerðarleysi í umferðarmálum höfuðborgarsvæðisins og mál að linni. Með framangreindum tillögum vill SFA benda á þá leið sem samtökin telja farsælasta til lausnar bráðavandanum. Þá leið að vinna tíma og byggja framhaldið á vönduðum áætlunum. Höfundur er samgönguverkfræðingur. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Borgarlína Samgöngur Þórarinn Hjaltason Mest lesið „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir Skoðun Krossinn er fallegur Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek Skoðun Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson Skoðun Skoðun Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson skrifar Skoðun Hverjir eru alvöru feður og hverjir ekki? skrifar Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann skrifar Skoðun Er allt í góðu? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Kirkjugarðar, minningarreitir og eða grafreitir Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir skrifar Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek skrifar Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir skrifar Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson skrifar Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar Skoðun Krossinn er fallegur skrifar Skoðun Þetta reddast eða hvað? Marinó G. Njálsson skrifar Skoðun Að gráta í rigningunni - og dansa Jón Þór Ólafsson skrifar Skoðun „Smækkunar“gler Viðskiptaráðs Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Ekki henda! Eyjólfur Pálsson skrifar Skoðun Break á ólympíuleikunum og önnur gildi í dansi Brynja Pétursdóttir skrifar Skoðun Frigg nemendagrunnur – bylting í íslensku skólastarfi Þórdís Jóna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Opið bréf til stjórnarformanns Haga Björn Sævar Einarsson skrifar Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar Skoðun Manstu þegar Messenger var ekki til? Aldís Stefánsdóttir skrifar Skoðun „Flestum í Noregi er illa við EES“ Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Óheillaþróun á íslenskum vinnumarkaði Gunnar Sigvaldason,Árni B. Björnsson skrifar Skoðun Að virkja upp í loft Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Sjálfstæðisflokkurinn, the party of hungry children Ian McDonald skrifar Skoðun Talsmenn tolla gefa engan afslátt Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Skoðun Samstaða kennara skiptir máli Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Hvað er fram undan í íslenskum stjórnmálum? Reynir Böðvarsson skrifar Sjá meira
Samgöngusáttmálinn hefur nú verið rúmt ár í endurskoðun og hafa hver ósköpin á fætur öðrum dunið á ríkissjóði á þeim tíma. Ekki er nóg með að kostnaðaráætlanir Borgarlínu rjúki upp, hamfarirnar í Grindavík kosta sitt, ríkissjóður þarf að kosta ómældu fé til að skynsamlegir kjarasamningar náist á vinnumarkaði og enn er margt vantalið. Fólki hefur einnig fjölgað í landinu umfram spár og það ásamt auknum straumi ferðamanna hefur aukið umferð umfram það sem vegirnir þola. Þjóðvegakerfið líður fyrir skort á viðhaldi og endurbótum, vegakerfi höfuðborgarsvæðisins fyrir aðgerðaleysi og skort á fjárfestingum og bráðavandi blasir við. Það sárvantar fjármagn. Létta Borgarlínan Það er því rétt að benda eina ferðina enn á tillögu SFA (Samgöngur fyrir alla) um hvernig spara má 80 til 90 milljarða króna með því að fara í létta Borgarlínu í stað þeirrar sem gert er ráð fyrir í Samgöngusáttmálanum. Enn fremur telur SFA afar brýnt að áfangaskipta verkinu þannig að fyrst verði hugað að nauðsynlegustu sérakreinum fyrir strætó, þannig að hann virki sæmilega og vinna síðan markvisst að því að byggja upp hágæða kerfi almenningssamgangna í formi BRT-Lite. Bæði mun það stuðla að einhverjum létti bráðavandans en líka bæta lífsskilyrði nýkominna erlendra ríkisborgara sem eru að koma undir sig fótum hér. Mynd 1 Framkvæmdatímabil léttrar Borgarlínu, BRT-Lite, og Borgarlínu, BRT-Gold. Árleg fjárfesting er að meðaltali eins. SFA leggur því til að í stað Borgarlínu í mjög háum gæðaflokki, BRT-Gold, sem nú er áætlað að kosti 126 milljarða króna, verði byggð ódýrari en sem næst jafn virk útfærsla, þ.e. létt Borgarlína, BRT-Lite, fyrir 30 til 40 milljarða króna og henni lokið árið 2029 eftir 5 ár í stað 15. Þar sem hún er um þrefalt ódýrari verða árlegar fjárfestingar svipaðar eins og sýnt er á Mynd 1. Borgarlínur af BRT-Lite gæðum og svipað eru algengar í Evrópu og N-Ameríku en hærri gæðaflokkar sjaldgæfir. BRT-Gold finnst t.d. ekki í Evrópu. BRT-Lite Borgarlínan hefur sérakreinar í hægri kanti vegar þar sem mun ódýrara er að byggja þær og framkvæmdirnar trufla lítið umferð um veginn sem skiptir verulegu máli þegar svo er þröngt orðið um umferð á vegum eins og á höfuðborgarsvæðinu. Á vegum með mislægum gatnamótum nægir að byggja stuttar sérakreinar sem tengja saman aðreinar og fráreinar, sbr. sérakrein fyrir leið 1 á Hafnarfjarðarvegi. Rekstur innviðanna, það er viðhald, snjómokstur, hálkuvörn, hreinsun o.fl. er áætlað 2% af stofnkostnaði og verður hann verulega lægri fyrir léttu Borgarlínuna. Auk þess munu miðjuakreinar BRT-Gold Borgarlínunnar tefja aðra bílaumferð verulega og valda árlegum kostnaði sem taka verður með í reikninginn. Rekstur innviða léttu Borgarlínunnar þyngist árlega fram til 2029 eins og sýnt er á mynd 2 þar sem borinn er saman árlegur kostaður vegna þessara tveggja framkvæmda í rekstri. Mynd 2 Árlegur kostnaður vegna reksturs og umferðartafa Rekstur BRT-Gold heldur hins vegar áfram að þyngjast öll framkvæmdaár Borgarlínunnar. Sama gildir um þann kostnað af umferðartöfum sem hún veldur. Aðrar framkvæmdir Eðlilegt er að það fé sem sparast með þessum hætti renni til að bæta umferðarástandið á höfuðborgarsvæðinu þar sem kominn er upp bráðvandi. Umferðarástand í Reykjavík er orðið þannig að á helstu stofnleiðum mælast tafir yfir 100% á mestu álagstímum og yfir 40% þar á milli. Þetta eykur flutningskostnað allra atvinnugreina á höfuðborgarsvæðinu og seinkar þjónustuferðum sérhæfðra iðnaðarmanna og heilbrigðisstarfsfólks svo afköst minnka verulega. Árlega valda þessar tafir kostnaði upp á 30 til 50 milljarða króna sem leka út úr hagkerfinu. Hér er um hratt vaxandi bráðvanda að ræða. Sundabraut kemst ekki í gagnið fyrr en í fyrsta lagi 2031, hugsanlega síðar. Líklega líða allt að 10 ár þar til Miklubrautargöng komast í gagnið. Umferðin á Sæbraut er orðin afar erfið og ólíklegt að það lagist mikið innan næstu 10 ára með framkvæmdum Samgöngusáttmálans. Við þessar aðstæður er nauðsynlegt að ráðast í einfaldar og tiltölulega ódýrar framkvæmdir sem nauðsynlegar eru til lausnar bráðavandanum sem ella mun fara vaxandi á næstu árum og valda miklum truflunum á umferð við allar framkvæmdir í vegakerfinu. Kostnaður þeirra vegna leggst ofan á stofnkostnað framkvæmdanna. Hér er um að ræða mislæg gatnamót (vegbrýr, stokka) á mikilvægum stöðum ásamt breikkun á köflum helstu stofnleiða á norður-suður umferðarás höfuðborgarsvæðisins. Þetta eru framkvæmdir sem auðvelda aðrar framkvæmdir, borga sig upp á fáeinum árum og þurfa ekki að standa í vegi annarra lausna til lengri tíma. Lokaorð Áætlanir um Borgarlínu virðast allt frá 2010 hafa verið unnar meir á grundvelli bjartsýni en nokkurs annars og hún er ekki sú lausn á umferðarmálum höfuðborgarsvæðisins sem menn hugðu. Samgöngusáttmálinn er svo gerður í beinu framhaldi fyrir tæpum 5 árum. Allan þennan tíma hefur ríkt aðgerðarleysi í umferðarmálum höfuðborgarsvæðisins og mál að linni. Með framangreindum tillögum vill SFA benda á þá leið sem samtökin telja farsælasta til lausnar bráðavandanum. Þá leið að vinna tíma og byggja framhaldið á vönduðum áætlunum. Höfundur er samgönguverkfræðingur.
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar
Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar
Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun