Dánaraðstoð og siðareglur lækna Ingrid Kuhlman skrifar 8. maí 2024 08:00 Löggjöf um læknisaðstoð við að deyja (e. Medical Aid in Dying eða MAID) tók gildi í Kaliforníu árið 2016. Samkvæmt lögunum þurfa tveir læknar að meta sjálfstætt hvort sjúklingur (1) eigi 6 mánuði eða skemur eftir, (2) sé fær um að taka upplýsta og sjálfviljuga ákvörðun, og (3) sé andlega hæfur til að taka slíka ákvörðun. Sjúklingur verður að búa í Kaliforníu, geta tekið lyfin sjálfur og hafa kost á að endurskoða ákvörðun sinni hvenær sem er í ferlinu. Lögin gilda einungis fyrir fullorðna. Flestir þeirra sem fá MAID eru með krabbamein á lokastigi California Department of Public Health birtir árlega gögn um MAID. Árið 2022 voru 66% þeirra sem nýttu sér MAID í Kaliforníu með krabbamein á lokastigi. Í dag hafa Washington, D.C. og 10 önnur fylki í Bandaríkjunum samþykkt löggjöf um MAID: Kalifornía, Colorado, Hawaii, Maine, New Jersey, Nýja Mexíkó, Oregon, Vermont, Washington og Montana. Tölur frá árunum 1998 til 2017 sýna að 63% einstaklingar í þessum fylkjum sem nýttu sér MAID voru með krabbamein á lokastigi. Af þeim sem fengu lyfjaávísun notuðu 66,3% lyfin. Þrátt fyrir að 69,9% krabbameinssjúklinga kjósi að deyja heima, eiga flest andlát í Bandaríkjunum sér stað á spítölum (35%) og hjúkrunar- eða dvalarheimilum (26%). Nýjustu tölur frá Kaliforníu sýna að 93% þeirra sem nýttu sér MAID völdu að gera það heima hjá sér. Helstu ástæður fyrir því að óska eftir MAID eru þjáningar, erfiðleikar við að njóta daglegra athafna, ófullnægjandi verkjastjórnun, tilfinningin um að vera byrði á fjölskyldu og vinum, að missa reisn og sjálfræði og fjárhagsáhyggjur. Þegar aðstoð við að deyja er ekki valkostur Þegar læknisfræðileg aðstoð við að deyja er ekki í boði, leita sjúklingar stundum annarra leiða til að ljúka lífi sínu. Rannsókn sem skoðaði gögn fjögurra áratuga sýndi að sjálfsvígstíðni meðal krabbameinssjúklinga var 28,58 á hverja 100,000 íbúa. Á tímabilinu 1973 til 2014 tóku 13,311 krabbameinssjúklingar í Bandaríkjunum eigið líf. Þessar tölur undirstrika mikilvægi þess að veita sjúklingum sem þjást af alvarlegum sjúkdómum viðeigandi úrræði svo þeir geti tekið upplýstar og mannúðlegar ákvarðanir um eigin lífslok. Er verið að valda skaða með því að láta fólk þjást? Læknaeiðurinn, oft kenndur við Hippókrates, vekur upp flóknar umræður um MAID. Sumir heilbrigðisstarfsmenn telja að aðstoð við að binda enda á líf sjúklings jafngildi morði. Aðrir heilbrigðisstarfsmenn telja aftur á móti að með því að neita sjúklingum um möguleikann á að taka ákvarðanir um eigin lífslok og framlengja þjáningar þeirra sé í raun verið að valda skaða, jafnvel meiri en sjúkdómurinn sjálfur veldur. Þeir síðarnefndu leggja áherslu á mikilvægi sjálfræðis einstaklinga og réttar til að ákveða hvenær og hvar þeir deyja. Líkt og í öðrum umdeildum málum sem tengjast læknaeiðnum, eins og til dæmis þungunarrofi, krefst MAID að heilbrigðisstarfsmenn virði sjálfræði sjúklinga, mannlega reisn þeirra og rétt til að taka ákvarðanir um eigið líf, jafnvel þegar skoðanir sjúklinga séu frábrugðnar þeirra eigin. Siðareglur í Bandaríkjunum hafa tekið breytingum Þar til 2019 var afstaða bandarísku læknasamtakanna (e. American Medical Association eða AMA) sú að MAID samræmdist ekki siðareglum þeirra og ábyrgð lækna til að lækna. Eftir þriggja ára endurskoðun á siðareglunum tók AMA upp nýja stefnu árið 2019. Núverandi afstaða AMA er sú að læknar geti veitt læknisfræðilega aðstoð við að deyja, í samræmi við samvisku sinni, án þess að það brjóti gegn faglegum skyldum þeirra. Nýju siðareglurnar innihalda tvö ákvæði sem styðja bæði þá lækna sem veita MAID og þá sem kjósa að gera það ekki. Þannig geta læknar sem veita MAID uppfyllt bæði faglegar og siðferðilegar skyldur sínar, rétt eins og þeir sem neita að veita slíka þjónustu. Fjölmörg bandarísk læknafélög hafa látið af andstöðu sinni við MAID Læknafélög sem hafa stutt MAID eru meðal annars American College of Legal Medicine og American Medical Women‘s Association. Önnur þekkt bandarík læknasamtök sem hafa breytt afstöðu sinni úr andstöðu í hlutleysi eru American Academy of Family Physicians, American Academy of Hospice and Palliative Medicine og American Academy of Neurology. Fjöldi læknafélaga í mismunandi fylkjum hefur einnig tekið upp hlutlausa afstöðu til MAID, þar á meðal læknafélög í Kaliforníu, Colorado, Connecticut, Maine, Maryland, Massachusetts, Columbia, Minnesote, Nevada, Nýja Mexikó, Oregon og Vermont. Þessi breyting í afstöðu endurspeglar vaxandi viðurkenningu á sjálfræði sjúklinga og þörfina fyrir mannúðlega nálgun í umönnun þeirra sem glíma við alvarlega og lífsógnandi sjúkdóma. Siðareglur lækna þarfnast stöðugrar endurskoðunar Umræðan um hvernig best er að skilgreina hugtakið „að valda engum skaða“ í nútímalæknisfræði er mikilvægari en nokkru sinni fyrr. Þróun síðustu ára í læknisfræði og samfélaginu undirstrikar nauðsyn þess að endurskoða og aðlaga siðareglur lækna í takt við breyttar þarfir sjúklinga og siðferðilegar áskoranir samtímans. Höfundur er formaður Lífsvirðingar, sem berst fyrir löggjöf um dánaraðstoð á Íslandi. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Dánaraðstoð Ingrid Kuhlman Mest lesið Þegar mannshjörtun mætast Jóna Hrönn Bolladóttir,Bjarni Karlsson Skoðun Námsfærni nemenda í íslenskum skólum: Eigum við að lækka rána? Sigríður Ólafsdóttir Skoðun Horft til einkunna og annarra þátta við innritun í framhaldsskóla Guðmundur Ingi Kristinsson Skoðun „Bíddu, varst þú ekki að biðja um þessa greiðslu?“ Heiðrún Jónsdóttir Skoðun Snorri byggir skoðun á skólakerfinu á reynslusögum annarra en Guðrún vitnar í ritrýndar heimildir Davíð Routley Skoðun Kristján á Sprengisandi lendir í ágjöf Björn Ólafsson Skoðun Fíllinn í hjarta Reykjavíkur Hanna Katrín Friðriksson Skoðun Stöðvum glæpagengi á Íslandi Hjalti Vigfússon Skoðun Tvær dætur á Gaza - páskahugvekja Viðar Hreinsson Skoðun Hvernig húsnæðismarkað vill Viðskiptaráð? Skoðun Skoðun Skoðun Námsfærni nemenda í íslenskum skólum: Eigum við að lækka rána? Sigríður Ólafsdóttir skrifar Skoðun Snorri byggir skoðun á skólakerfinu á reynslusögum annarra en Guðrún vitnar í ritrýndar heimildir Davíð Routley skrifar Skoðun Þegar mannshjörtun mætast Jóna Hrönn Bolladóttir,Bjarni Karlsson skrifar Skoðun Horft til einkunna og annarra þátta við innritun í framhaldsskóla Guðmundur Ingi Kristinsson skrifar Skoðun Kristján á Sprengisandi lendir í ágjöf Björn Ólafsson skrifar Skoðun Unglingar eiga skilið heildstætt mat frá framhaldsskólum Sigurður Kári Harðarson skrifar Skoðun Stöðvum glæpagengi á Íslandi Hjalti Vigfússon skrifar Skoðun Jafnlaunavottun - „Hverjir græða á jafnlaunavottun“ Gunnar Ármannsson skrifar Skoðun Gervigreind í skólum: Tækifæri sem fáir eru að ræða? Björgmundur Örn Guðmundsson skrifar Skoðun Hvernig húsnæðismarkað vill Viðskiptaráð? skrifar Skoðun Enginn matur og næring án sérfræðiþekkingar Ólöf Guðný Geirsdóttir,Ólafur Ögmundarson skrifar Skoðun Öll endurhæfing er í eðli sínu starfsendurhæfing Sveindís Anna Jóhannsdóttir skrifar Skoðun „Bíddu, varst þú ekki að biðja um þessa greiðslu?“ Heiðrún Jónsdóttir skrifar Skoðun Rétta leiðin til endurreisnar menntakerfisins? Birgir Finnsson skrifar Skoðun Tvær dætur á Gaza - páskahugvekja Viðar Hreinsson skrifar Skoðun Ef það líkist þjóðarmorði – þá er það þjóðarmorð! Ólafur Ingólfsson skrifar Skoðun Vinnustaðir fatlaðs fólks Atli Már Haraldsson skrifar Skoðun Þjónustustefna sveitarfélaga: Formsatriði eða mikilvægt stjórntæki? Jón Hrói Finnsson skrifar Skoðun Blóð, sviti og tár Jökull Jörgensen skrifar Skoðun Ertu knúin/n fram af verðugleika eða óverðugleika? Sigrún Þóra Sveinsdóttir skrifar Skoðun Er hægt að stjórna bæjarfélagi með óskhyggju? Sigurþóra Bergsdóttir skrifar Skoðun Styrkleikar barna geta legið í öðru en að fá hæstu einkunnir Anna Maria Jónsdóttir skrifar Skoðun Listin við að fara sér hægt Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar Skoðun Kosningar í stjórn Visku: Þitt atkvæði skiptir máli! Eydís Inga Valsdóttir skrifar Skoðun Ábyrgð yfirvalda á innra mati á skólastarfi Anna Greta Ólafsdóttir skrifar Skoðun Bjánarnir úti á landi Þorvaldur Lúðvík Sigurjónsson skrifar Skoðun Hvað kostar EES samningurinn þjóðina? Sigurbjörn Svavarsson skrifar Skoðun En hvað með loftslagið? Emma Soffía Elkjær Emilsdóttir,Eiríkur Hjálmarsson skrifar Skoðun Ráðherra og valdníðsla í hans nafni Örn Pálmason skrifar Skoðun Betri nýting á tíma og fjármunum Reykjavíkurborgar 1/3 Magnea Gná Jóhannsdóttir skrifar Sjá meira
Löggjöf um læknisaðstoð við að deyja (e. Medical Aid in Dying eða MAID) tók gildi í Kaliforníu árið 2016. Samkvæmt lögunum þurfa tveir læknar að meta sjálfstætt hvort sjúklingur (1) eigi 6 mánuði eða skemur eftir, (2) sé fær um að taka upplýsta og sjálfviljuga ákvörðun, og (3) sé andlega hæfur til að taka slíka ákvörðun. Sjúklingur verður að búa í Kaliforníu, geta tekið lyfin sjálfur og hafa kost á að endurskoða ákvörðun sinni hvenær sem er í ferlinu. Lögin gilda einungis fyrir fullorðna. Flestir þeirra sem fá MAID eru með krabbamein á lokastigi California Department of Public Health birtir árlega gögn um MAID. Árið 2022 voru 66% þeirra sem nýttu sér MAID í Kaliforníu með krabbamein á lokastigi. Í dag hafa Washington, D.C. og 10 önnur fylki í Bandaríkjunum samþykkt löggjöf um MAID: Kalifornía, Colorado, Hawaii, Maine, New Jersey, Nýja Mexíkó, Oregon, Vermont, Washington og Montana. Tölur frá árunum 1998 til 2017 sýna að 63% einstaklingar í þessum fylkjum sem nýttu sér MAID voru með krabbamein á lokastigi. Af þeim sem fengu lyfjaávísun notuðu 66,3% lyfin. Þrátt fyrir að 69,9% krabbameinssjúklinga kjósi að deyja heima, eiga flest andlát í Bandaríkjunum sér stað á spítölum (35%) og hjúkrunar- eða dvalarheimilum (26%). Nýjustu tölur frá Kaliforníu sýna að 93% þeirra sem nýttu sér MAID völdu að gera það heima hjá sér. Helstu ástæður fyrir því að óska eftir MAID eru þjáningar, erfiðleikar við að njóta daglegra athafna, ófullnægjandi verkjastjórnun, tilfinningin um að vera byrði á fjölskyldu og vinum, að missa reisn og sjálfræði og fjárhagsáhyggjur. Þegar aðstoð við að deyja er ekki valkostur Þegar læknisfræðileg aðstoð við að deyja er ekki í boði, leita sjúklingar stundum annarra leiða til að ljúka lífi sínu. Rannsókn sem skoðaði gögn fjögurra áratuga sýndi að sjálfsvígstíðni meðal krabbameinssjúklinga var 28,58 á hverja 100,000 íbúa. Á tímabilinu 1973 til 2014 tóku 13,311 krabbameinssjúklingar í Bandaríkjunum eigið líf. Þessar tölur undirstrika mikilvægi þess að veita sjúklingum sem þjást af alvarlegum sjúkdómum viðeigandi úrræði svo þeir geti tekið upplýstar og mannúðlegar ákvarðanir um eigin lífslok. Er verið að valda skaða með því að láta fólk þjást? Læknaeiðurinn, oft kenndur við Hippókrates, vekur upp flóknar umræður um MAID. Sumir heilbrigðisstarfsmenn telja að aðstoð við að binda enda á líf sjúklings jafngildi morði. Aðrir heilbrigðisstarfsmenn telja aftur á móti að með því að neita sjúklingum um möguleikann á að taka ákvarðanir um eigin lífslok og framlengja þjáningar þeirra sé í raun verið að valda skaða, jafnvel meiri en sjúkdómurinn sjálfur veldur. Þeir síðarnefndu leggja áherslu á mikilvægi sjálfræðis einstaklinga og réttar til að ákveða hvenær og hvar þeir deyja. Líkt og í öðrum umdeildum málum sem tengjast læknaeiðnum, eins og til dæmis þungunarrofi, krefst MAID að heilbrigðisstarfsmenn virði sjálfræði sjúklinga, mannlega reisn þeirra og rétt til að taka ákvarðanir um eigið líf, jafnvel þegar skoðanir sjúklinga séu frábrugðnar þeirra eigin. Siðareglur í Bandaríkjunum hafa tekið breytingum Þar til 2019 var afstaða bandarísku læknasamtakanna (e. American Medical Association eða AMA) sú að MAID samræmdist ekki siðareglum þeirra og ábyrgð lækna til að lækna. Eftir þriggja ára endurskoðun á siðareglunum tók AMA upp nýja stefnu árið 2019. Núverandi afstaða AMA er sú að læknar geti veitt læknisfræðilega aðstoð við að deyja, í samræmi við samvisku sinni, án þess að það brjóti gegn faglegum skyldum þeirra. Nýju siðareglurnar innihalda tvö ákvæði sem styðja bæði þá lækna sem veita MAID og þá sem kjósa að gera það ekki. Þannig geta læknar sem veita MAID uppfyllt bæði faglegar og siðferðilegar skyldur sínar, rétt eins og þeir sem neita að veita slíka þjónustu. Fjölmörg bandarísk læknafélög hafa látið af andstöðu sinni við MAID Læknafélög sem hafa stutt MAID eru meðal annars American College of Legal Medicine og American Medical Women‘s Association. Önnur þekkt bandarík læknasamtök sem hafa breytt afstöðu sinni úr andstöðu í hlutleysi eru American Academy of Family Physicians, American Academy of Hospice and Palliative Medicine og American Academy of Neurology. Fjöldi læknafélaga í mismunandi fylkjum hefur einnig tekið upp hlutlausa afstöðu til MAID, þar á meðal læknafélög í Kaliforníu, Colorado, Connecticut, Maine, Maryland, Massachusetts, Columbia, Minnesote, Nevada, Nýja Mexikó, Oregon og Vermont. Þessi breyting í afstöðu endurspeglar vaxandi viðurkenningu á sjálfræði sjúklinga og þörfina fyrir mannúðlega nálgun í umönnun þeirra sem glíma við alvarlega og lífsógnandi sjúkdóma. Siðareglur lækna þarfnast stöðugrar endurskoðunar Umræðan um hvernig best er að skilgreina hugtakið „að valda engum skaða“ í nútímalæknisfræði er mikilvægari en nokkru sinni fyrr. Þróun síðustu ára í læknisfræði og samfélaginu undirstrikar nauðsyn þess að endurskoða og aðlaga siðareglur lækna í takt við breyttar þarfir sjúklinga og siðferðilegar áskoranir samtímans. Höfundur er formaður Lífsvirðingar, sem berst fyrir löggjöf um dánaraðstoð á Íslandi.
Horft til einkunna og annarra þátta við innritun í framhaldsskóla Guðmundur Ingi Kristinsson Skoðun
Snorri byggir skoðun á skólakerfinu á reynslusögum annarra en Guðrún vitnar í ritrýndar heimildir Davíð Routley Skoðun
Skoðun Námsfærni nemenda í íslenskum skólum: Eigum við að lækka rána? Sigríður Ólafsdóttir skrifar
Skoðun Snorri byggir skoðun á skólakerfinu á reynslusögum annarra en Guðrún vitnar í ritrýndar heimildir Davíð Routley skrifar
Skoðun Horft til einkunna og annarra þátta við innritun í framhaldsskóla Guðmundur Ingi Kristinsson skrifar
Skoðun Enginn matur og næring án sérfræðiþekkingar Ólöf Guðný Geirsdóttir,Ólafur Ögmundarson skrifar
Skoðun Þjónustustefna sveitarfélaga: Formsatriði eða mikilvægt stjórntæki? Jón Hrói Finnsson skrifar
Horft til einkunna og annarra þátta við innritun í framhaldsskóla Guðmundur Ingi Kristinsson Skoðun
Snorri byggir skoðun á skólakerfinu á reynslusögum annarra en Guðrún vitnar í ritrýndar heimildir Davíð Routley Skoðun