Segir Sigurjón Kjartansson ekki ofbjóða sér Jakob Bjarnar skrifar 2. september 2024 16:36 Eiríkur Örn tekur upp hanskann fyrir Sigurjón Kjartansson og persónulega trúbadorinn hans. Hann segir grín ekki einhliða fyrirbæri. vísir/vilhelm Eiríkur Örn Norðdahl rithöfundur fettir fingur út í það sem honum þykir einfeldningsleg nálgun á gríni. Hann segist hafa rekið augu í að enn og aftur sé hún hafin umræðan um hvort gera megi grín að hræðilegum hlutum. Eiríkur er augljóslega að vísa til greinar Guðnýjar S. Bjarnadóttur stjórnarformanns Hagsmunasamtaka brotaþola sem segir grín að nauðgunum í öllu falli ýta undir kynbundið ofbeldi. Og hún tekur til dæmi af gríni sem Patrik Atlason, Spaugstofan, Fóstbræður og Tvíhöfði hafa haft í frammi. Eiríkur segir hér ekki um einfalda umræðu að ræða, það skipti ekki bara máli hvernig grínið sé heldur líka hver flytur það. Hann segist reka minni til þess að hafa lesið fyrir löngu ritgerð um helförina þar sem fram kom að fórnarlömbin í útrýmingarbúðunum hafi sagt sömu brandara og kvalararnir. En þá hafi grínið augljóslega fengið aðra merkingu, annan tilgang. „En mér finnst í öllu falli fráleitt að ræða þetta út frá þeim forsendum að maður geti bara bent og sagt „hann gerði grín að nauðgun“ og sagt að það sé þess vegna siðferðislega rangt – allt grín um harm sé rangt – einmitt vegna þess að grín er líka listform, grín er líka tilraun til þess að setja hlutina í listrænt og siðferðislegt samhengi, sem er kraftmesta aðferð sem við eigum til þess að skilja okkur sjálf, skilja aðra og skilja þjóðfélagið í kringum okkur. Og við þurfum að skilja harm, ofbeldi, hrottaskap, tráma,“ segir Eiríkur í pistli sem hann birtir á vefsvæði sínu Fjallabaksleiðinni. Allt fer þetta eftir samhenginu Eiríkur segir að þetta þýði ekki að grín geti ekki verið ósmekklegt eins og önnur list. Og hann spyr sig líka, ef menn taka þá stefnu að fordæma fortakslaust grín um hræðilega hluti, hvers vegna eða hvort megi þá gera „drama“ eða „hrylling“ um hræðilega hluti, því hryllingur sé oft fyrst og fremst afþreying og alls ekki ástæða til að ætlaað það veki göfugar tilfinningar. „Það fer bara eftir verkinu. Mér þykir oft hræðilega smekklaust þegar fólk t.d. treður inn nauðgun í dramatískt verk í þeim einum tilgangi að búa til ofsafengna samúð – að kreista út tár lesandans. Ég man ekki hver það var sem sagði það en það var áreiðanlega einhver rithöfundur í einhverjum þætti á BBC Books sem sagði að versta synd sem rithöfundur gæti framið væri að biðja lesandann um að gráta án þess að vinna fyrir því fyrst.“ Að sögn Eiríks eru nauðganir og þess lags hrottaskapur, sérstaklega gegn minnimáttar, ódýrustu leiðina til að heimta slík tár. „Sem þýðir ekki að hrottaskapur eigi ekki heima í drama eða hryllingi – það fer bara eftir meðferðinni í verkinu.“ Smekklaus dyggðaskreyting Eiríkur segir að endingu það persónubundið hvað ofbjóði fólki. „Ég þoli t.d. ágætlega Persónulega trúbadorinn – eða þannig, ég þjáist yfir honum, hann er hræðilegur, persónulegi trúbadúrinn ofbýður mér, en grínið um persónulega trúbadúrinn gerir það ekki, Fóstbræður gera það ekki, Sigurjón Kjartansson gerir það ekki.“ Það sem Eiríki ofbjóði hins vegar séu áhrifavaldar sem ekki standast freistinguna að gera sjálfa sig og sína samúð að miðpunkti almenningsathyglinnar í einum og öllum harmleikjum. „Mér finnst það smekklaust. En slíkt virðist vera öðrum meira að skapi og ég get alveg unnt þeim þess. Ég er hins vegar ekki viss um að það standist „tímans tönn“.“ Grín og gaman Kynferðisofbeldi Heimilisofbeldi Mest lesið Mættu í bleiku til að heiðra minningu Bryndísar Klöru Innlent Á leið í flug og vildarpunktarnir eru útrunnir Innlent Segir Sigurjón Kjartansson ekki ofbjóða sér Innlent Blöskrar grín árum saman að þjáningum kvenna Innlent Elsti karlmaður landsins fallinn frá Innlent Tvö þúsund ferðamenn án sambands: „Við erum mjög stressaðir yfir þessu“ Innlent „Þetta er aðför að veikum rétti leigjenda“ Innlent Ben Gurion lokað og ýmis starfsemi lömuð Erlent „Þau stóðu og tröðkuðu á andlitinu á honum“ Innlent Dyraverðir vilja fá að nota handjárn: „Það er orðið svo mikið ofbeldi niðri í bæ“ Innlent Fleiri fréttir Mega ekki leita að vopnum í töskum og fatnaði barnanna Viðauki við samning SÍ og SÁÁ hluti af aðgerðum gegn ópíóðavandanum Samfélagið einkennist af spennu sem brýst út í ofbeldi Vopnaburður ungmenna ekki nýr af nálinni Þræleðlilegt að reka ríkissjóð í halla í heimi „Litla-Miðflokksins“ Segir Sigurjón Kjartansson ekki ofbjóða sér Elsti karlmaður landsins fallinn frá Dyraverðir vilja fá að nota handjárn: „Það er orðið svo mikið ofbeldi niðri í bæ“ Tvö þúsund ferðamenn án sambands: „Við erum mjög stressaðir yfir þessu“ „Þetta er aðför að veikum rétti leigjenda“ Mættu í bleiku til að heiðra minningu Bryndísar Klöru Leigjendur ósáttir við ný lög Laxaseiði úr landeldisstöð sluppu í sjó Slökktu minniháttar eld í Litlatúni Blöskrar grín árum saman að þjáningum kvenna Unglingaslagsmál á Selfossi á borði lögreglu Sjálfstæðismenn óánægðir með það sem flokkurinn „hefur þurft að kyngja“ Á leið í flug og vildarpunktarnir eru útrunnir Unnið að því að gera við alvarlega rafmagnsbilun í Mýrdal Þeim fjölgar sem ná ekki lestrarviðmiðum í 1. bekk Akureyringar segja vöggu flugsins vera fyrir norðan Leggja aukinn þunga í að rannsaka ásetning hins grunaða Nýr biskup tekur við þjóðkirkjunni „Þau stóðu og tröðkuðu á andlitinu á honum“ Fengu óljósar ábendingar um hefndaraðgerðir Þjóð í áfalli vegna hnífaburðar og mótmælaalda í Ísrael Fréttamaðurinn hafi vart getað varist hlátri Verður veturinn nýja ferðamannatímabilið í Fjallabyggð? Mikill viðbúnaður í túninu heima Biskupar frá öllum heimshornum á vígsluathöfninni Sjá meira
Eiríkur er augljóslega að vísa til greinar Guðnýjar S. Bjarnadóttur stjórnarformanns Hagsmunasamtaka brotaþola sem segir grín að nauðgunum í öllu falli ýta undir kynbundið ofbeldi. Og hún tekur til dæmi af gríni sem Patrik Atlason, Spaugstofan, Fóstbræður og Tvíhöfði hafa haft í frammi. Eiríkur segir hér ekki um einfalda umræðu að ræða, það skipti ekki bara máli hvernig grínið sé heldur líka hver flytur það. Hann segist reka minni til þess að hafa lesið fyrir löngu ritgerð um helförina þar sem fram kom að fórnarlömbin í útrýmingarbúðunum hafi sagt sömu brandara og kvalararnir. En þá hafi grínið augljóslega fengið aðra merkingu, annan tilgang. „En mér finnst í öllu falli fráleitt að ræða þetta út frá þeim forsendum að maður geti bara bent og sagt „hann gerði grín að nauðgun“ og sagt að það sé þess vegna siðferðislega rangt – allt grín um harm sé rangt – einmitt vegna þess að grín er líka listform, grín er líka tilraun til þess að setja hlutina í listrænt og siðferðislegt samhengi, sem er kraftmesta aðferð sem við eigum til þess að skilja okkur sjálf, skilja aðra og skilja þjóðfélagið í kringum okkur. Og við þurfum að skilja harm, ofbeldi, hrottaskap, tráma,“ segir Eiríkur í pistli sem hann birtir á vefsvæði sínu Fjallabaksleiðinni. Allt fer þetta eftir samhenginu Eiríkur segir að þetta þýði ekki að grín geti ekki verið ósmekklegt eins og önnur list. Og hann spyr sig líka, ef menn taka þá stefnu að fordæma fortakslaust grín um hræðilega hluti, hvers vegna eða hvort megi þá gera „drama“ eða „hrylling“ um hræðilega hluti, því hryllingur sé oft fyrst og fremst afþreying og alls ekki ástæða til að ætlaað það veki göfugar tilfinningar. „Það fer bara eftir verkinu. Mér þykir oft hræðilega smekklaust þegar fólk t.d. treður inn nauðgun í dramatískt verk í þeim einum tilgangi að búa til ofsafengna samúð – að kreista út tár lesandans. Ég man ekki hver það var sem sagði það en það var áreiðanlega einhver rithöfundur í einhverjum þætti á BBC Books sem sagði að versta synd sem rithöfundur gæti framið væri að biðja lesandann um að gráta án þess að vinna fyrir því fyrst.“ Að sögn Eiríks eru nauðganir og þess lags hrottaskapur, sérstaklega gegn minnimáttar, ódýrustu leiðina til að heimta slík tár. „Sem þýðir ekki að hrottaskapur eigi ekki heima í drama eða hryllingi – það fer bara eftir meðferðinni í verkinu.“ Smekklaus dyggðaskreyting Eiríkur segir að endingu það persónubundið hvað ofbjóði fólki. „Ég þoli t.d. ágætlega Persónulega trúbadorinn – eða þannig, ég þjáist yfir honum, hann er hræðilegur, persónulegi trúbadúrinn ofbýður mér, en grínið um persónulega trúbadúrinn gerir það ekki, Fóstbræður gera það ekki, Sigurjón Kjartansson gerir það ekki.“ Það sem Eiríki ofbjóði hins vegar séu áhrifavaldar sem ekki standast freistinguna að gera sjálfa sig og sína samúð að miðpunkti almenningsathyglinnar í einum og öllum harmleikjum. „Mér finnst það smekklaust. En slíkt virðist vera öðrum meira að skapi og ég get alveg unnt þeim þess. Ég er hins vegar ekki viss um að það standist „tímans tönn“.“
Grín og gaman Kynferðisofbeldi Heimilisofbeldi Mest lesið Mættu í bleiku til að heiðra minningu Bryndísar Klöru Innlent Á leið í flug og vildarpunktarnir eru útrunnir Innlent Segir Sigurjón Kjartansson ekki ofbjóða sér Innlent Blöskrar grín árum saman að þjáningum kvenna Innlent Elsti karlmaður landsins fallinn frá Innlent Tvö þúsund ferðamenn án sambands: „Við erum mjög stressaðir yfir þessu“ Innlent „Þetta er aðför að veikum rétti leigjenda“ Innlent Ben Gurion lokað og ýmis starfsemi lömuð Erlent „Þau stóðu og tröðkuðu á andlitinu á honum“ Innlent Dyraverðir vilja fá að nota handjárn: „Það er orðið svo mikið ofbeldi niðri í bæ“ Innlent Fleiri fréttir Mega ekki leita að vopnum í töskum og fatnaði barnanna Viðauki við samning SÍ og SÁÁ hluti af aðgerðum gegn ópíóðavandanum Samfélagið einkennist af spennu sem brýst út í ofbeldi Vopnaburður ungmenna ekki nýr af nálinni Þræleðlilegt að reka ríkissjóð í halla í heimi „Litla-Miðflokksins“ Segir Sigurjón Kjartansson ekki ofbjóða sér Elsti karlmaður landsins fallinn frá Dyraverðir vilja fá að nota handjárn: „Það er orðið svo mikið ofbeldi niðri í bæ“ Tvö þúsund ferðamenn án sambands: „Við erum mjög stressaðir yfir þessu“ „Þetta er aðför að veikum rétti leigjenda“ Mættu í bleiku til að heiðra minningu Bryndísar Klöru Leigjendur ósáttir við ný lög Laxaseiði úr landeldisstöð sluppu í sjó Slökktu minniháttar eld í Litlatúni Blöskrar grín árum saman að þjáningum kvenna Unglingaslagsmál á Selfossi á borði lögreglu Sjálfstæðismenn óánægðir með það sem flokkurinn „hefur þurft að kyngja“ Á leið í flug og vildarpunktarnir eru útrunnir Unnið að því að gera við alvarlega rafmagnsbilun í Mýrdal Þeim fjölgar sem ná ekki lestrarviðmiðum í 1. bekk Akureyringar segja vöggu flugsins vera fyrir norðan Leggja aukinn þunga í að rannsaka ásetning hins grunaða Nýr biskup tekur við þjóðkirkjunni „Þau stóðu og tröðkuðu á andlitinu á honum“ Fengu óljósar ábendingar um hefndaraðgerðir Þjóð í áfalli vegna hnífaburðar og mótmælaalda í Ísrael Fréttamaðurinn hafi vart getað varist hlátri Verður veturinn nýja ferðamannatímabilið í Fjallabyggð? Mikill viðbúnaður í túninu heima Biskupar frá öllum heimshornum á vígsluathöfninni Sjá meira