Ekki er allt gull sem glóir

„Ávinningur af olíuleit gæti verið ævintýralegur.“ Þannig hefur Viðskiptaráð kynnt Drekasvæðið fyrir Alþingi. Þar er því haldið fram að skatttekjur af olíunni gætu numið 51 til 102 milljónum króna á hvern Íslending. Málið hefur verið gert að stórpólitísku kappsmáli. Það hljómar auðvitað vel. Hver vill ekki sjá slík verðmæti verða að veruleika?

En hvaðan koma þessar tölur? Þær byggja á því að á svæðinu leynist 6 til 12 milljarðar olíutunna. Lægri talan er sú sama og olíuleitarfélagið Eykon kynnti árið 2013, áður en rannsóknir olíufélaganna hófust. Þær rannsóknir segja allt aðra sögu.

Ég þekki væntingarnar fyrir austan

Sem þingmaður Norðausturkjördæmis og fyrrum bæjarfulltrúi í Fjarðabyggð þekki ég vel umræðuna um Drekasvæðið. Margir fyrir austan hafa lengi horft til olíunnar sem tækifæris til atvinnuuppbyggingar. Ég skil það vel, en það er munur á raunverulegu tækifæri og von um eitthvað sem er líklega ekki til staðar.

Í mars 2025 tók ég málið upp á Alþingi eftir að meirihluti bæjarráðs Fjarðabyggðar kallaði eftir nýju mati á olíuleit. Ég minnti á að norsk og kínversk olíufélög skiluðu inn leyfum sínum árið 2018. Þau töldu of litlar líkur á arðbærri olíu til að réttlæta frekari leit. Ég vissi ekki til þess að það hefði breyst. Nú vitum við að svo er ekki.

Hvað segja gögnin?

Umhverfis- og orkustofnun hefur farið yfir allar rannsóknir á svæðinu, gögn olíufélaganna og sjálfstætt mat ÍSOR. Niðurstaðan er skýr. Hverfandi líkur eru taldar á að þar finnist olía eða gas í vinnanlegu magni. Stofnunin telur ekki forsendur til að auglýsa ný leyfi.

Ástæðan er jarðfræðin. Yfir eldri jarðlögunum liggja allt að þriggja kílómetra þykk hraunlög. Eldvirkni og jarðhræringar hafa ítrekað hitað og brotið upp berglögin, svo olía sem kann að hafa myndast hefur líklega fyrir löngu átt leið út.

Félögin sjálf voru ekki bjartsýnni. Ithaca mat líkurnar á sínu svæði um 1%. Í olíuiðnaði þykja 10% almennt lágmark til að ráðast í borun. Petoro, olíufélag norska ríkisins, sagði í vor að engar líkur hefðu verið á að finna olíu í vinnanlegu magni.

Er þá útilokað að þarna sé olía? Nei. Engin hola hefur verið boruð. En til að fá úr því skorið þyrfti þriggja til sex kílómetra djúpa rannsóknarholu sem kostar vel yfir 100 milljónir dollara. Ekkert olíufélaganna taldi það forsvaranlegt.

Gilda aðrar reglur um Drekasvæðið?

Á Alþingi kallar stjórnarandstaðan iðulega eftir gögnum, greiningum og skýrslum. Aldrei virðist nóg greint. En þegar kemur að Drekasvæðinu virðast allt í einu aðrar reglur gilda. Reyndar á það ekki bara við í þingsal.

Umhverfis- og orkustofnun birti greinargerð sína 6. október. Þremur dögum síðar sendi Viðskiptaráð Alþingi nýja umsögn um olíuleit. Tölurnar voru þær sömu og fyrir ári, 51 til 102 milljónir á mann, byggðar á mati frá 2013. Ný gögn, gamlar tölur.

Í Evrópuumræðu sumarsins heyrðist meira að segja sú röksemd að við ættum ekki að fara að deila olíugróðanum, sem væri handan við hornið, með ríkjum á meginlandi Evrópu. Kannski hefði bara verið ágætt að bíða aðeins eftir niðurstöðunum áður en farið var að ráðstafa gróðanum.

Það er ekki hægt að kalla eftir gögnum þegar þau henta málflutningnum en horfa svo fram hjá þeim þegar þau segja aðra sögu.

Orkuöryggi fæst ekki með óskhyggju

Það er gott og gilt markmið að hætta að flytja inn olíu með tilheyrandi gjaldeyriskostnaði. En það er miklu nærtækara að skipta olíunni út fyrir innlenda, sjálfbæra orku en að bíða eftir olíu sem hverfandi líkur eru á að finnist.

Það ætlum við að gera. Ríkisstjórnin hefur nú þegar komið orkumálunum á alvöru hreyfingu eftir langt stöðnunartímabil og gripið til afgerandi aðgerða til þess að bæta orkunýtni og styðja við orkuskipti um allt land. Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra hefur auk þess blásið til átaks í leit og nýtingu jarðhita og uppsetningu varmadælna á köldum svæðum. Það getur lækkað húshitunarkostnað víða um land, líka fyrir austan. Austurland á betra skilið en loforð um olíu sem er allsendis óvíst hvort sé til.

Vöndum til verka

Svo það sé sagt skýrt þá er enginn að banna olíuleit. Lögin standa óbreytt og ríkisstjórnin hyggst ekki breyta því. Gögnin verða gerð aðgengileg og hver sem telur sig geta komist að annarri niðurstöðu getur rýnt í þau. Hafi einhver trú á verkefninu og fjárhagslega burði til að fylgja því eftir er leiðin opin. Sú leið liggur hins vegar í gegnum formlega umsókn til stjórnvalda, ekki í gegnum viðtöl og fjölmiðla. Eins og forsætisráðherra orðaði það á Alþingi í gær þá þarf einfaldlega að bera sig eftir björginni.

En metnaður býr ekki til olíulindir og stór orð breyta ekki niðurstöðum rannsókna. Við eigum að skoða tækifærin en við eigum líka að fara rétt að. Því ekki er allt gull sem glóir.

Höfundur er þingmaður Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi