Óvinir ríkisins - Ógnir og innra öryggi í kalda stríðinu á Íslandi 30. nóvember 2006 14:59 Hjá Máli og menningu er komin út bókin Óvinir ríkisins - Ógnir og innra öryggi í kalda stríðinu á Íslandi eftir Guðna Th. Jóhannesson. Til skamms tíma var talið að leynilegt eftirlit hins opinbera með þegnum landsins væri harla lítið hér á landi. Með árunum hefur þó fjölmargt komið fram sem bendir til hins gagnstæða og eftir því sem leynd hefur verið aflétt af ýmsum skjalasöfnum hér heima og erlendis hefur myndin skýrst smám saman. Ljóst var að ráðamenn hugsuðu sitt eftir að heiftúðug átök brutust út í kjölfar ákvörðunar um aðild Íslands að NATO 1949 og komu Bandaríkjahers árið 1951. Í kjölfarið var vísi að öryggisþjónustu komið á fót og grannt fylgst með ferðum og athöfnum vinstri manna og róttæklinga af ýmsu tagi, herstöðvaandstæðinga, verkalýðsforkólfa og „grunsamlegra" erlendra gesta. Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur komst óvænt í gögn og heimildir um þessa starfsemi sem aðeins var á fárra vitorði og birtir hér niðurstöður rannsókna sinna. Í bókinni er dregið fram í dagsljósið hversu langt var gengið í viðleitni til að vernda „innra öryggi" ríkisins og hulunni er svipt af rás háleynilegra atburða og ljósi varpað á það sem gerðist á bak við tjöldin. Margt af því eru upplýsingar sem hvergi hafa komið fram áður. Í bókinni er meðal annars greint frá því hjá hverjum var úrskurðað um hlerun, hvers vegna og hvað menn óttuðust, hvernig skráningu upplýsinga um þátttöku í mótmælum og félagasamtökum var háttað, hvað annað var talið ógna öryggi ríkisins og frá njósnum erlendra ríkja á Íslandi. Helstu efnistökInngangur. Bók verður til Aðdragandi bókarinnar rakinn, allt frá árinu 2003 þegar vitneskja fékkst um „ítarlega og greinargóða" spjaldskrá lögreglu um „kommúnista" og „stuðningsmenn kommúnista". Tildrög þess að aðgangur fékkst að gögnum um símahleranir einnig rædd, enda óvenjuleg að mörgu leyti.Forsagan. Rauðliðar, ríkislögregla, hleranir og öryggisdeild Upphaf símahlerana á Íslandi. Áhyggjur stjórnvalda út af vanmáttugri lögreglu. Upphaf öryggisþjónustu.Ár óttans. Ímyndaðar innrásir og valdaránstilraunir Aðgerðir til varnar öryggi ríkisins fyrstu ár kalda stríðsins. Deilur um Keflavíkursamning 1946. Ótti við innrásir og valdarán. Átökin við Alþingishúsið 30. mars 1949. Stofnun öryggisþjónustu við lögregluna í Reykjavík. Áform um heimavarnarlið. Dómsúrskurðir um símahleranir 1949 og 1951.Ógnin horfin? Nýir tímar? Ný gögn um áhyggjur bandarískra embættismanna út af innra öryggi á Íslandi og áform þeirra um úrbætur. Upplýsingaöflun Bandaríkjamanna á Íslandi. Njósnatilburðir Sovétríkjanna. Úrskurðir um símahleranir 1961 og 1963.Ár andófs. „Aksjónir", borgarskæruliðar og sósíalísk bylting Átök við lögreglu 1968. Dómsskjöl um „sprengjutilræði" á varnarsvæði í Hvalfirði og „skæruliðasamtök" á Íslandi. Gögn utanríkisráðuneytis og sænsku lögreglunnar um sendiráðstökuna í Stokkhólmi. Ásakanir Ólafs Ragnars Grímssonar og fleiri um símahleranir í tíð vinstri stjórnar 1971-74. Spjaldskrá öryggisþjónustu lögreglunnar um „kommúnista" og „stuðningsmenn kommúnista". Vísbendingar í breskum skjölum um nöfn í þeirri spjaldskrá.Eftirmáli. „Allt upp á borðið" Saga „símahleranamálsins" frá því að það hófst vorið 2006.Um höfundinnGuðni Th. Jóhannesson er fæddur í Reykjavík 26. júní 1968. Hann lauk stúdentsprófi frá MR 1987, BA prófi í sagnfræði og stjórnmálafræði frá University of Warwick 1991, MA prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands 1997 og doktorsprófi í sagnfræði frá Queen Mary, University of London 2003. Síðan þá hefur Guðni unnið við sagnfræðirannsóknir og kennslu við Hugvísindastofnun Háskóla Íslands og notið til þess starfsstyrks frá Rannsóknamiðstöð Íslands. Hann er jafnframt formaður Sagnfræðingafélags Íslands.Guðni hefur skrifað fimm bækur: Kári í jötunmóð. Saga Kára Stefánssonar og Íslenskrar erfðagreiningar (1999); Sympathy and self-interest. Norway and the Anglo-Icelandic cod wars (2005); Völundarhús valdsins. Stjórnarmyndanir, stjórnarslit og staða forseta Íslands í embættistíð Kristjáns Eldjárn (2005); Þorskastríðin þrjú. Saga landhelgismálsins 1948-1976 (2006); Óvinir ríkisins. Ógnir og innra öryggi í kalda stríðinu á Íslandi (2006). Lífið Mest lesið Vala Grand gengin út Lífið Brad Pitt stoppaði í hamborgara í Dalakofanum Lífið Lil Curly og Brynja ekki lengur bara vinir Lífið Jökull í Kaleo í Glæstar vonir Bíó og sjónvarp Spjótin hætta ekki að beinast að Blake Lively Lífið Byrjaði í smábrotum en vatt svo upp á sig Lífið Stórstjörnur og lúðrasveit í brúðkaupi Fanneyjar og Teits Lífið Heitustu hinsegin pör landsins Lífið Hefur gefið út tvö hundruð lög á fimm mánuðum Lífið Segist standa með Helga Magnúsi gegn hótunum Lífið Fleiri fréttir Forstöðumaðurinn fannst í Salnum Óður til kvenlíkamans í öllu sínu veldi Óli Egils snýr sér að Ladda eftir Bubba Snæbjörn nýr leikhússtjóri í Tjarnarbíói Allt á fullri ferð á Húsavík um helgina Guðrún Jóhanna nýr skólastjóri Söngskólans Umræða um feðraveldi og karlrembu skekur djassbransann Útlit fyrir bíólausa Akureyri Komið að endalokum eftir 25 ár Kanónur með listræna þrennu á Flateyri „Leiðin verður að vera óviss svo vel sé“ „Ég lofa miklu blóði“ Gera grín að bransanum með „virtustu verðlaunum heims“ Fjöldamet á stærstu listasýningu í sögu Hornafjarðar Sjá meira
Hjá Máli og menningu er komin út bókin Óvinir ríkisins - Ógnir og innra öryggi í kalda stríðinu á Íslandi eftir Guðna Th. Jóhannesson. Til skamms tíma var talið að leynilegt eftirlit hins opinbera með þegnum landsins væri harla lítið hér á landi. Með árunum hefur þó fjölmargt komið fram sem bendir til hins gagnstæða og eftir því sem leynd hefur verið aflétt af ýmsum skjalasöfnum hér heima og erlendis hefur myndin skýrst smám saman. Ljóst var að ráðamenn hugsuðu sitt eftir að heiftúðug átök brutust út í kjölfar ákvörðunar um aðild Íslands að NATO 1949 og komu Bandaríkjahers árið 1951. Í kjölfarið var vísi að öryggisþjónustu komið á fót og grannt fylgst með ferðum og athöfnum vinstri manna og róttæklinga af ýmsu tagi, herstöðvaandstæðinga, verkalýðsforkólfa og „grunsamlegra" erlendra gesta. Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur komst óvænt í gögn og heimildir um þessa starfsemi sem aðeins var á fárra vitorði og birtir hér niðurstöður rannsókna sinna. Í bókinni er dregið fram í dagsljósið hversu langt var gengið í viðleitni til að vernda „innra öryggi" ríkisins og hulunni er svipt af rás háleynilegra atburða og ljósi varpað á það sem gerðist á bak við tjöldin. Margt af því eru upplýsingar sem hvergi hafa komið fram áður. Í bókinni er meðal annars greint frá því hjá hverjum var úrskurðað um hlerun, hvers vegna og hvað menn óttuðust, hvernig skráningu upplýsinga um þátttöku í mótmælum og félagasamtökum var háttað, hvað annað var talið ógna öryggi ríkisins og frá njósnum erlendra ríkja á Íslandi. Helstu efnistökInngangur. Bók verður til Aðdragandi bókarinnar rakinn, allt frá árinu 2003 þegar vitneskja fékkst um „ítarlega og greinargóða" spjaldskrá lögreglu um „kommúnista" og „stuðningsmenn kommúnista". Tildrög þess að aðgangur fékkst að gögnum um símahleranir einnig rædd, enda óvenjuleg að mörgu leyti.Forsagan. Rauðliðar, ríkislögregla, hleranir og öryggisdeild Upphaf símahlerana á Íslandi. Áhyggjur stjórnvalda út af vanmáttugri lögreglu. Upphaf öryggisþjónustu.Ár óttans. Ímyndaðar innrásir og valdaránstilraunir Aðgerðir til varnar öryggi ríkisins fyrstu ár kalda stríðsins. Deilur um Keflavíkursamning 1946. Ótti við innrásir og valdarán. Átökin við Alþingishúsið 30. mars 1949. Stofnun öryggisþjónustu við lögregluna í Reykjavík. Áform um heimavarnarlið. Dómsúrskurðir um símahleranir 1949 og 1951.Ógnin horfin? Nýir tímar? Ný gögn um áhyggjur bandarískra embættismanna út af innra öryggi á Íslandi og áform þeirra um úrbætur. Upplýsingaöflun Bandaríkjamanna á Íslandi. Njósnatilburðir Sovétríkjanna. Úrskurðir um símahleranir 1961 og 1963.Ár andófs. „Aksjónir", borgarskæruliðar og sósíalísk bylting Átök við lögreglu 1968. Dómsskjöl um „sprengjutilræði" á varnarsvæði í Hvalfirði og „skæruliðasamtök" á Íslandi. Gögn utanríkisráðuneytis og sænsku lögreglunnar um sendiráðstökuna í Stokkhólmi. Ásakanir Ólafs Ragnars Grímssonar og fleiri um símahleranir í tíð vinstri stjórnar 1971-74. Spjaldskrá öryggisþjónustu lögreglunnar um „kommúnista" og „stuðningsmenn kommúnista". Vísbendingar í breskum skjölum um nöfn í þeirri spjaldskrá.Eftirmáli. „Allt upp á borðið" Saga „símahleranamálsins" frá því að það hófst vorið 2006.Um höfundinnGuðni Th. Jóhannesson er fæddur í Reykjavík 26. júní 1968. Hann lauk stúdentsprófi frá MR 1987, BA prófi í sagnfræði og stjórnmálafræði frá University of Warwick 1991, MA prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands 1997 og doktorsprófi í sagnfræði frá Queen Mary, University of London 2003. Síðan þá hefur Guðni unnið við sagnfræðirannsóknir og kennslu við Hugvísindastofnun Háskóla Íslands og notið til þess starfsstyrks frá Rannsóknamiðstöð Íslands. Hann er jafnframt formaður Sagnfræðingafélags Íslands.Guðni hefur skrifað fimm bækur: Kári í jötunmóð. Saga Kára Stefánssonar og Íslenskrar erfðagreiningar (1999); Sympathy and self-interest. Norway and the Anglo-Icelandic cod wars (2005); Völundarhús valdsins. Stjórnarmyndanir, stjórnarslit og staða forseta Íslands í embættistíð Kristjáns Eldjárn (2005); Þorskastríðin þrjú. Saga landhelgismálsins 1948-1976 (2006); Óvinir ríkisins. Ógnir og innra öryggi í kalda stríðinu á Íslandi (2006).
Lífið Mest lesið Vala Grand gengin út Lífið Brad Pitt stoppaði í hamborgara í Dalakofanum Lífið Lil Curly og Brynja ekki lengur bara vinir Lífið Jökull í Kaleo í Glæstar vonir Bíó og sjónvarp Spjótin hætta ekki að beinast að Blake Lively Lífið Byrjaði í smábrotum en vatt svo upp á sig Lífið Stórstjörnur og lúðrasveit í brúðkaupi Fanneyjar og Teits Lífið Heitustu hinsegin pör landsins Lífið Hefur gefið út tvö hundruð lög á fimm mánuðum Lífið Segist standa með Helga Magnúsi gegn hótunum Lífið Fleiri fréttir Forstöðumaðurinn fannst í Salnum Óður til kvenlíkamans í öllu sínu veldi Óli Egils snýr sér að Ladda eftir Bubba Snæbjörn nýr leikhússtjóri í Tjarnarbíói Allt á fullri ferð á Húsavík um helgina Guðrún Jóhanna nýr skólastjóri Söngskólans Umræða um feðraveldi og karlrembu skekur djassbransann Útlit fyrir bíólausa Akureyri Komið að endalokum eftir 25 ár Kanónur með listræna þrennu á Flateyri „Leiðin verður að vera óviss svo vel sé“ „Ég lofa miklu blóði“ Gera grín að bransanum með „virtustu verðlaunum heims“ Fjöldamet á stærstu listasýningu í sögu Hornafjarðar Sjá meira