Nám fyrir öll! Drífa Lýðsdóttir og Hólmfríður Árnadóttir skrifa 4. júní 2023 13:00 Um þessar mundir eru þrjú ár síðan ný lög um Menntasjóð námsmanna voru samþykkt og endurskoðun á lögunum og mat á breytingum ætti að standa yfir eins og kveðið er á um í bráðabirgðaákvæði þeirra. Sýnt er að markmið með breytingum hafa ekki náðst, enn er verið að ræða sömu vandamál og uppi voru í aðdraganda þeirra, því miður. Menntasjóður námsmanna er heitið á gamla Lánasjóði íslenskra námsmanna sem tók breytingum árið 2020 með nýjum lögum (nr. 60/2020). Hlutverk nýja sjóðsins er hið sama, að tryggja þeim sem falla undir lög hans tækifæri til náms án tillits til efnahags eða stöðu að öðru leyti. Það er gert með því að veita stúdentum fjárhagslega aðstoð í formi lána og styrkja, en þær helstu breytingar sem lögin mörkuðu voru að nú geta stúdentar fengið styrki vegna framfærslu barna í stað lána og 30% niðurfellingu á námslánaskuld sinni ljúki þeir námi á tilskildum tíma. Helsta vandamál stúdenta eru þó úthlutunarreglur sjóðsins. Þar er þröngur stakkur sniðinn með framfærsluupphæð upp á rúmlega 230 þúsund krónur sem hvert okkar sér að er allt of lág. Einnig er frítekjumark atvinnutekna of lágt og námslok eru ekki nægilega sveigjanleg. Það er óboðlegt að stór hópur háskólanema búi við skort á fæðuöryggi, glími við fjárhagsáhyggjur og þurfi að vinna eins mikið með námi og raun ber vitni. Nýjar upplýsingar um neyslu næringarlítillar og einsleitrar fæðu hjá stúdentum, miklar fjárhagsáhyggjur samfara hækkandi leiguverði og framfærslukostnaði ásamt miklu vinnuálagi stúdenta er talið geta skilað sér í verri heilsu, þreytu og kvíða háskólanema og jafnvel lakari námsárangri. Rúmlega 70% háskólanema segjast þurfa að vinna með námi til að framfleyta sér þó þau vildu gjarnan sleppa því og sinna náminu betur. Þá tekur rúmlega þriðjungur háskólanema frí frá námi vegna fjárhagserfiðleika enda svipað hlutfall þeirra kominn með fjölskyldu og skuldbindingar þar að lútandi. Í núverandi hávaxtaumhverfi og miklum verðhækkunum á nauðsynjavörum og allri framfærslu er því gríðarlega mikilvægt að huga að leiðum til úrbóta og gera háskólanemum á Íslandi kleift að einbeita sér að námi sínu og gera það vel. Helsta verkfæri ríkisins til stuðnings við nám og til jöfnuðar í námi á að vera Menntasjóður námsmanna en hann virðist ekki standa undir því nafni. Í Vinstrihreyfingunni grænu framboði hefur alltaf verið lögð mikil áhersla á menntamál og málefni stúdenta. Í menntastefnu hreyfingarinnar segir að meta þurfi árangur af nýjum Menntasjóði þar sem hluti námslána er nú orðinn styrkur til stúdenta. Hefur þessi breyting dugað til eða þarf að stíga næstu skref í að auka hlutfall styrkja í námi til að laða fólk til háskólanáms og/eða að þau sem hefji nám ljúki því frekar? Þá er ítrekað mikilvægi þess að hækka frítekjumark til þess að tryggja rétt efnaminni nemenda til námslána óháð starfshlutfalli síðasta árs. Í velferðarstefnu hreyfingarinnar er kveðið á um að afar mikilvægt sé í því samhengi að tryggja mannsæmandi grunnframfærslu fyrir stúdenta svo jafnrétti til náms verði tryggt því námslánakerfið eigi að auka jöfnuð og tryggja jöfn tækifæri fyrir öll til menntunar, heilsu og þátttöku í samfélaginu og vinna gegn stéttaskiptingu af öllu tagi. Miklar breytingar eru að eiga sér stað í atvinnulífinu bæði vegna tækniframfara en ekki síður viðbragða við loftslagsbreytingum. Því þarf að auðvelda fólki að auka við færni sína og þekkingu, jafnvel skipta um starfsvettvang og um leið hlúa að atvinnuuppbyggingu og ýta undir tækifæri til nýsköpunar fyrir fólk um land allt. Þess vegna þarf að tryggja að öll hafi aðgang að réttlátu lánakerfi hvenær sem er á lífsleiðinni sem er byggt á jöfnuði og óháð fyrri tekjum. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði í lögum um Menntasjóð ætti endurskoðun hans að standa yfir, líkt og áður hefur komið fram, og skil á niðurstöðum að berast nú á haustdögum. Stúdentar eru helstu sérfræðingar í málefnum Menntasjóðsins og hafa þeir birt stefnur sína um endurskoðun laganna. Stúdentaráð HÍ, Landssamtök íslenskra stúdenta og Samband íslenskra námsmanna erlendis eru að mestu samhuga þegar kemur að málaflokknum. Þar er óskað eftir heildstæðri endurskoðun á kerfinu þar sem stúdentar búi við ófullnægjandi stuðningskerfi. Bent er á þætti sem þarf að bæta líkt og að upphæðir séu endurskoðaðar milli ára, frítekjumark verði hækkað, styrkir séu auknir og úthlutunarreglur víkkaðar. Þá er rík krafa um endurskoðun vaxtakjara þar sem núverandi breyting hefur haft sligandi áhrif á lánþega. Einnig er nefnt mikilvægi þess að skólagjaldalán námsmanna erlendis hindri ekki aðgengi þeirra að námi en dæmi eru um að lán dugi ekki fyrir nema helmingi skólagjalda. Í tengslum við stuðningskerfi og jöfnuð er bent á óréttlæti í þröngum undanþágum þegar kemur að námslengd stúdenta og töfum í námi og nauðsynlegt að undanþágur taki mið af raunverulegum aðstæðum stúdenta enda það mikið sanngirnismál. Það er okkur sem þjóð afar mikilvægt að hafa gott stuðningskerfi við stúdenta hvar á ferlinum það er statt og að kerfið taki mið að þörfum þeirra hverju sinni. Þegar kemur að háskólanámi er mikilvægt að námslengdin sé sveigjanleg og að fjárhagslegar skuldbindingar sligi ekki stúdenta; fólk sem síðar meir mun efla atvinnulíf og fræðaheim okkar. Til að svo verði þarf sjóðurinn að taka nauðsynlegum breytingum í þá átt, bæði hvað varðar lagarammann og úthlutunarreglurnar. Stærsta breyting laganna var 30% niðurfellingin sem ætti að hækka í 40% til samræmis við Noreg, en það kerfi var fyrirmynd núverandi kerfis. Vaxtaþakið þarf að lækka enda allt of hátt og með þeim breytingum á lögunum væru stigin góð skref. En allar breytingar á lagaumhverfinu missa marks meðan framfærsluliðir gera það að verkum að fólk fer síður í nám. Úthlutunar reglurnar þurfa einnig að taka breytingum enda þær stærsta vandamálið sem ekki er tekið á með lagabreytingum, ráðherra getur nefnilega breytt úthlutunarreglum í samráði við stjórn Menntasjóðs. Framfærsla fyrir einstakling sem býr einn er 237.124.- kr sem öll sjá að er allt, allt of lítið. Samfara hækkun á framfærsluupphæð þarf að hækka frítekjumark, skólagjaldastyrki og auka sveigjanleika við námslok. Því tökum við heilshugar undir með stúdentum og hvetjum ráðherra til að sjá til þess að öll þau sem velji að fara í háskólanám hafi tök á því, með því að gera jákvæðar breytingar á lögum um Menntasjóð og ráðast sem fyrst í breytingar á úthlutunarreglum. Við hvoru tveggja þarf að taka mið að þörfum stúdenta og vera í samráði við þá. Höfundar eru formaður UVG og stjórnarkona í Vinstrihreyfingunni - grænu framboði. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Námslán Vinstri græn Hólmfríður Árnadóttir Mest lesið „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir Skoðun Krossinn er fallegur Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek Skoðun Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson Skoðun Skoðun Skoðun Þjóðarmorð með vestrænum vopnum Ingólfur Steinsson skrifar Skoðun Hverjir eru alvöru feður og hverjir ekki? skrifar Skoðun Nei þetta getur aldrei gerst á okkar litla Íslandi! Davíð Bergmann skrifar Skoðun Er allt í góðu? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Kirkjugarðar, minningarreitir og eða grafreitir Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Vaxtalækkun eða neyðarlög Ragnar Þór Ingólfsson,Ásthildur Lóa Þórsdóttir skrifar Skoðun Innviðir og orkuskipti Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Veðjað á rétta skólann Pawel Bartoszek skrifar Skoðun Er eitt næturgaman þess virði? Reynir Böðvarsson skrifar Skoðun Læknar, heilbrigðisstarfsfólk og lykill að lausninni Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir skrifar Skoðun 10 staðreyndir um verðbólgu og ríkisfjármál Konráð S. Guðjónsson skrifar Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar Skoðun Krossinn er fallegur skrifar Skoðun Þetta reddast eða hvað? Marinó G. Njálsson skrifar Skoðun Að gráta í rigningunni - og dansa Jón Þór Ólafsson skrifar Skoðun „Smækkunar“gler Viðskiptaráðs Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Ekki henda! Eyjólfur Pálsson skrifar Skoðun Break á ólympíuleikunum og önnur gildi í dansi Brynja Pétursdóttir skrifar Skoðun Frigg nemendagrunnur – bylting í íslensku skólastarfi Þórdís Jóna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Opið bréf til stjórnarformanns Haga Björn Sævar Einarsson skrifar Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar Skoðun Manstu þegar Messenger var ekki til? Aldís Stefánsdóttir skrifar Skoðun „Flestum í Noregi er illa við EES“ Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Óheillaþróun á íslenskum vinnumarkaði Gunnar Sigvaldason,Árni B. Björnsson skrifar Skoðun Að virkja upp í loft Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Sjálfstæðisflokkurinn, the party of hungry children Ian McDonald skrifar Skoðun Talsmenn tolla gefa engan afslátt Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Skoðun Samstaða kennara skiptir máli Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Hvað er fram undan í íslenskum stjórnmálum? Reynir Böðvarsson skrifar Sjá meira
Um þessar mundir eru þrjú ár síðan ný lög um Menntasjóð námsmanna voru samþykkt og endurskoðun á lögunum og mat á breytingum ætti að standa yfir eins og kveðið er á um í bráðabirgðaákvæði þeirra. Sýnt er að markmið með breytingum hafa ekki náðst, enn er verið að ræða sömu vandamál og uppi voru í aðdraganda þeirra, því miður. Menntasjóður námsmanna er heitið á gamla Lánasjóði íslenskra námsmanna sem tók breytingum árið 2020 með nýjum lögum (nr. 60/2020). Hlutverk nýja sjóðsins er hið sama, að tryggja þeim sem falla undir lög hans tækifæri til náms án tillits til efnahags eða stöðu að öðru leyti. Það er gert með því að veita stúdentum fjárhagslega aðstoð í formi lána og styrkja, en þær helstu breytingar sem lögin mörkuðu voru að nú geta stúdentar fengið styrki vegna framfærslu barna í stað lána og 30% niðurfellingu á námslánaskuld sinni ljúki þeir námi á tilskildum tíma. Helsta vandamál stúdenta eru þó úthlutunarreglur sjóðsins. Þar er þröngur stakkur sniðinn með framfærsluupphæð upp á rúmlega 230 þúsund krónur sem hvert okkar sér að er allt of lág. Einnig er frítekjumark atvinnutekna of lágt og námslok eru ekki nægilega sveigjanleg. Það er óboðlegt að stór hópur háskólanema búi við skort á fæðuöryggi, glími við fjárhagsáhyggjur og þurfi að vinna eins mikið með námi og raun ber vitni. Nýjar upplýsingar um neyslu næringarlítillar og einsleitrar fæðu hjá stúdentum, miklar fjárhagsáhyggjur samfara hækkandi leiguverði og framfærslukostnaði ásamt miklu vinnuálagi stúdenta er talið geta skilað sér í verri heilsu, þreytu og kvíða háskólanema og jafnvel lakari námsárangri. Rúmlega 70% háskólanema segjast þurfa að vinna með námi til að framfleyta sér þó þau vildu gjarnan sleppa því og sinna náminu betur. Þá tekur rúmlega þriðjungur háskólanema frí frá námi vegna fjárhagserfiðleika enda svipað hlutfall þeirra kominn með fjölskyldu og skuldbindingar þar að lútandi. Í núverandi hávaxtaumhverfi og miklum verðhækkunum á nauðsynjavörum og allri framfærslu er því gríðarlega mikilvægt að huga að leiðum til úrbóta og gera háskólanemum á Íslandi kleift að einbeita sér að námi sínu og gera það vel. Helsta verkfæri ríkisins til stuðnings við nám og til jöfnuðar í námi á að vera Menntasjóður námsmanna en hann virðist ekki standa undir því nafni. Í Vinstrihreyfingunni grænu framboði hefur alltaf verið lögð mikil áhersla á menntamál og málefni stúdenta. Í menntastefnu hreyfingarinnar segir að meta þurfi árangur af nýjum Menntasjóði þar sem hluti námslána er nú orðinn styrkur til stúdenta. Hefur þessi breyting dugað til eða þarf að stíga næstu skref í að auka hlutfall styrkja í námi til að laða fólk til háskólanáms og/eða að þau sem hefji nám ljúki því frekar? Þá er ítrekað mikilvægi þess að hækka frítekjumark til þess að tryggja rétt efnaminni nemenda til námslána óháð starfshlutfalli síðasta árs. Í velferðarstefnu hreyfingarinnar er kveðið á um að afar mikilvægt sé í því samhengi að tryggja mannsæmandi grunnframfærslu fyrir stúdenta svo jafnrétti til náms verði tryggt því námslánakerfið eigi að auka jöfnuð og tryggja jöfn tækifæri fyrir öll til menntunar, heilsu og þátttöku í samfélaginu og vinna gegn stéttaskiptingu af öllu tagi. Miklar breytingar eru að eiga sér stað í atvinnulífinu bæði vegna tækniframfara en ekki síður viðbragða við loftslagsbreytingum. Því þarf að auðvelda fólki að auka við færni sína og þekkingu, jafnvel skipta um starfsvettvang og um leið hlúa að atvinnuuppbyggingu og ýta undir tækifæri til nýsköpunar fyrir fólk um land allt. Þess vegna þarf að tryggja að öll hafi aðgang að réttlátu lánakerfi hvenær sem er á lífsleiðinni sem er byggt á jöfnuði og óháð fyrri tekjum. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði í lögum um Menntasjóð ætti endurskoðun hans að standa yfir, líkt og áður hefur komið fram, og skil á niðurstöðum að berast nú á haustdögum. Stúdentar eru helstu sérfræðingar í málefnum Menntasjóðsins og hafa þeir birt stefnur sína um endurskoðun laganna. Stúdentaráð HÍ, Landssamtök íslenskra stúdenta og Samband íslenskra námsmanna erlendis eru að mestu samhuga þegar kemur að málaflokknum. Þar er óskað eftir heildstæðri endurskoðun á kerfinu þar sem stúdentar búi við ófullnægjandi stuðningskerfi. Bent er á þætti sem þarf að bæta líkt og að upphæðir séu endurskoðaðar milli ára, frítekjumark verði hækkað, styrkir séu auknir og úthlutunarreglur víkkaðar. Þá er rík krafa um endurskoðun vaxtakjara þar sem núverandi breyting hefur haft sligandi áhrif á lánþega. Einnig er nefnt mikilvægi þess að skólagjaldalán námsmanna erlendis hindri ekki aðgengi þeirra að námi en dæmi eru um að lán dugi ekki fyrir nema helmingi skólagjalda. Í tengslum við stuðningskerfi og jöfnuð er bent á óréttlæti í þröngum undanþágum þegar kemur að námslengd stúdenta og töfum í námi og nauðsynlegt að undanþágur taki mið af raunverulegum aðstæðum stúdenta enda það mikið sanngirnismál. Það er okkur sem þjóð afar mikilvægt að hafa gott stuðningskerfi við stúdenta hvar á ferlinum það er statt og að kerfið taki mið að þörfum þeirra hverju sinni. Þegar kemur að háskólanámi er mikilvægt að námslengdin sé sveigjanleg og að fjárhagslegar skuldbindingar sligi ekki stúdenta; fólk sem síðar meir mun efla atvinnulíf og fræðaheim okkar. Til að svo verði þarf sjóðurinn að taka nauðsynlegum breytingum í þá átt, bæði hvað varðar lagarammann og úthlutunarreglurnar. Stærsta breyting laganna var 30% niðurfellingin sem ætti að hækka í 40% til samræmis við Noreg, en það kerfi var fyrirmynd núverandi kerfis. Vaxtaþakið þarf að lækka enda allt of hátt og með þeim breytingum á lögunum væru stigin góð skref. En allar breytingar á lagaumhverfinu missa marks meðan framfærsluliðir gera það að verkum að fólk fer síður í nám. Úthlutunar reglurnar þurfa einnig að taka breytingum enda þær stærsta vandamálið sem ekki er tekið á með lagabreytingum, ráðherra getur nefnilega breytt úthlutunarreglum í samráði við stjórn Menntasjóðs. Framfærsla fyrir einstakling sem býr einn er 237.124.- kr sem öll sjá að er allt, allt of lítið. Samfara hækkun á framfærsluupphæð þarf að hækka frítekjumark, skólagjaldastyrki og auka sveigjanleika við námslok. Því tökum við heilshugar undir með stúdentum og hvetjum ráðherra til að sjá til þess að öll þau sem velji að fara í háskólanám hafi tök á því, með því að gera jákvæðar breytingar á lögum um Menntasjóð og ráðast sem fyrst í breytingar á úthlutunarreglum. Við hvoru tveggja þarf að taka mið að þörfum stúdenta og vera í samráði við þá. Höfundar eru formaður UVG og stjórnarkona í Vinstrihreyfingunni - grænu framboði.
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Skoðun „Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson skrifar
Skoðun Alvarlegar afleiðingar kynferðislegrar áreitni á vinnustöðum Dagný Aradóttir Pind skrifar
Skoðun Er Helguvík ein af stærstu ruslakistum Íslands? Margrét S. Þórólfsdóttir,Ragnhildur L. Guðmundsdóttir,Þórólfur J. Dagsson skrifar
„Naktir elskendur, Helga og Bjarni, liggja í faðmlögum, handleggjabenda á rauðum rúmfötum, umvafin mildri birtu“ Sigþór U. Hallfreðsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun