Gætu breytt bandarísku samfélagi næstu áratugina Samúel Karl Ólason skrifar 2. október 2022 15:03 Á þessari mynd má sjá níu dómara Hæstaréttar Bandaríkjanna með þeim Joe Biden og Kamölu Harris, forseta og varaforseta. AP/Fred Schilling Hæstiréttur Bandaríkjanna kemur saman á morgun í fyrsta sinn frá því í júní en dómararnir munu taka fyrir mörg stór og umdeild mál á næstu mánuðum. Búast má við því að dómarar sem skipaðir voru af forsetum úr Repúblikanaflokknum, sem eru í miklum meirihluta (6-3), muni halda áfram að færa bandarískt samfélag til hægri. Áður en hæstaréttardómarar fóru í sumarfrí felldu þeir úr gildi rétt bandarískra kvenna til þungunarrofs, heimiluðu fólki að bera byssur á almannafæri og drógu úr getu opinberra stofnana til að draga úr mengun og sporna gegn veðurfarsbreytingum, svo eitthvað sé nefnt. Nú munu dómararnir meðal annars taka til skoðunar mál sem snúa að jákvæðri mismunun (e. Affirmative action), kosningum í Bandaríkjunum, trúmálum, málfrelsi og réttindum samkynhneigðra. Öll þessi mál gætu breytt bandarísku samfélagi verulega til margra ára. Einn sérfræðingur sem ræddi við blaðamann New York Times um komandi dómsár hjá Hæstarétti, sagði von á mörgum úrskurðum varðandi mikilvæg mál þar sem sex dómarar færu gegn þremur. Einungis fjórðungur treystir Hæstarétti Skömmu áður en Hæstiréttur Bandaríkjanna fór í sumarfrí birti Gallup könnun sem sýndi að einungis fjórðungur Bandaríkjamanna sagðist bera traust til dómstólsins. Ári áður hafði hlutfallið verið 36 prósent og fyrir þessa könnun hafði lægsta hlutfallið verið þrjátíu prósent, en það mældist árið 2014. Það voru sérstaklega kjósendur Demókrataflokksins sem sögðust treysta Hæstarétti minna. Meðal þeirra fór hlutfallið úr þrjátíu prósentum í þrettán. Óháðir voru á svipuðum slóðum og fór hlutfallið úr fjörutíu prósentum í 25 prósent. Meðal kjósenda Repúblikanaflokksins fór hlutfallið úr 37 prósentum í 39 prósent. Könnunin var gerð áður en dómararnir felldu úr gildi rétt kvenna til þungunarrofs og miðað við óvinsældir þeirrar ákvörðunar er auðvelt að ímynda sér að traustið hafi ekki aukist síðan þá, nema hjá kjósendum Repúblikanaflokksins. Aldrei færri sem treysta dómskerfinu Nýleg könnun Gallup sýndi svo fram á að einungis 47 prósent fullorðinna Bandaríkjamanna sögðust bera traust til dómskerfis ríkisins. Það hlutfall hefur aldrei mælst lægra frá því mælingar Gallup hófust á áttunda áratug síðustu og hefur lækkað um rúm tuttugu prósent á tveimur árum. Þá sögðust einungis fjörutíu prósent ánægð með störf Hæstaréttar og 58 prósent sögðust óánægð. Fyrra hlutfallið hefur aldrei verið lægra og það síðara aldrei hærra. Sjötíu og eitt prósent kjósenda Demókrataflokksins og 46 prósent óháðra sögðu Hæstarétt of íhaldssaman. Einungis ellefu prósent kjósenda Repúblikanaflokksins tóku undir það. Fyrir ári síðan sögðu 66 prósent kjósenda Demókrataflokksins og 37 prósent óháðra að dómstóllinn væri of íhaldssamur. Hlutfallið meðal kjósenda Repúblikanaflokksins hafði einnig aukist milli ára úr sex prósentum í ellefu. Þátttakendur voru ekki spurðir beint út í traust til Hæstaréttar eins og í könnunin frá því í júní. Í niðurstöðum Gallup segir að traust kjósenda til opinberra stofnana í Bandaríkjunum hafi minnkað á undanförnum árum. Samdráttur á trausti til dómskerfisins og sérstaklega Hæstaréttar sé þó mun meiri. Dómarar deila sín á milli Samhliða þessari þróun hafa komið upp deilur milli dómara Hæstaréttar. Elena Kagan, sem þykir ein af frjálslyndari dómurum Hæstaréttar, gagnrýndi íhaldssama kollega sína í nýlegri ræðu og sakaði þau um að hafa skaðað trúverðugleika dómstólsins með því að úrskurða eftir á flokkslínum Repúblikanaflokksins. Hún varaði við því að ef fólk færi að horfa á Hæstarétt og dómskerfið sem arm hins pólitíska kerfis eða að fólk teldi dómara vera að troða sínum persónulega skoðunum upp á aðra, væri voðinn vís. Samuel Alito, sá sem skrifaði álit meirihlutans um að fella stjórnarskrárbundin rétt kvenna til þungunarrofs úr gildi, gagnrýndi Kagan í kjölfarið og sagði hana hafa farið yfir strikið með því að gefa í skyn að Hæstiréttur Bandaríkjanna væri að verða meira pólitískur. Velja málin sjálf Dómarar Hæstaréttar Bandaríkjanna ákveða yfirleitt sjálfir hvaða mál þeir taka til skoðunar. Að mestu leyti byggja þær ákvarðanir að því að deilur hafi myndast um dómsmál og niðurstöður þeirra á lægri dómstigum. Á komandi dómsári Hæstaréttar hafa dómarar ákveðið að taka fyrir þó nokkur mál þar sem engar slíkar deilur eða málaferli liggja fyrir. Það þykir til marks um að dómararnir séu viljandi að reyna að hafa áhrif á bandarískt samfélag eftir eigin skoðunum. Markviss áætlun Repúblikana Þrír af níu dómurum Hæstaréttar Bandaríkjanna voru skipaðir af Donald Trump, fyrrverandi forseta, eftir að Repúblikanar í öldungadeild Bandaríkjaþings neituðu að taka tilnefningu Baracks Obama, fyrrverandi forseta, til laus embættis í Hæstarétti og fjölmargar tilnefningar til embætta í alríkisdómstólum Bandaríkjanna. Repúblikanar skipuðu svo Amy Coney Barrett til Hæstaréttar rétt fyrir forsetakosningarnar 2020. Allir dómararnir þrír sem Trump skipaði í embætti eru tiltölulega ungir og mjög svo íhaldssamir. Þetta var liður í markvissri áætlun Repúblikana að breyta dómskerfi Bandaríkjanna til margra ára og ná fram ýmsum baráttumálum sínum, sem eru mjög óvinsæl meðal kjósenda, í gegnum dómskerfið. Bandaríkin Hæstiréttur Bandaríkjanna Donald Trump Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024 Þingkosningar í Bandaríkjunum Mest lesið „Mér að mæta“ ef krossar yrðu fjarlægðir Innlent Hlé vegna gagna frá ChatGPT Innlent „Það er komið að skuldadögum“ Innlent Trump gerði lítið úr æðstu heiðursorðu bandarískra hermanna Erlent Sérsveitin kölluð til í Urriðaholti Innlent Óttast að tapa bestu flúðum landsins í virkjun Innlent Katrín gerir upp framboðið og safnar heitum Innlent Pétur Jökull hljóti að vera einstaklega óheppinn Innlent Þriggja daga heitavatnsleysi í næstu viku Innlent Segir verkfræðinga á villigötum Innlent Fleiri fréttir Trump gerði lítið úr æðstu heiðursorðu bandarískra hermanna Rússar saka Nató og Vesturlönd um aðild að áhlaupi Úkraínumanna Landtökumenn á Vesturbakkanum kveiktu í húsum og bifreiðum Dóttir Thaksin verður yngsti forsætisráðherra Taílands Apabóla greinist í Svíþjóð Úkraínumenn hafa náð valdi yfir Súdsja Gæsluvarðhald yfir Paul Watson framlengt Tólf ára fangelsi fyrir að styrkja Úkraínu um þúsundkalla Sagðir hafa lagt á ráðin um skemmdarverkin á Nord Stream í ölæði Óttast aukna útbreiðslu sýklalyfjaónæmra lekandabaktería Gena Rowlands er látin Neyðarástandi lýst yfir vegna apabólu í hluta Afríku Rannsaka innbrot og mögulega vatnsmengun á herstöð í Þýskalandi Nýfæddir tvíburar létust í sprengjuárás á meðan faðirinn brá sér frá Úkraínumenn halda sókn sinni handan landamæranna áfram Fjögurra daga gamlir tvíburar drepnir í árás Ísraela Segja sjónvarpsáskrift koma í veg fyrir lögsókn vegna dauðsfalls SÞ fordæma ógegnsæi í kosningunum í Venesúela Erlendir þrjótar reyna að brjótast inn til Harris og Trump „Hélt ég væri að fara að drepast. Þú heyrir i sprengjunni koma“ Forsætisráðherra Japan sækist ekki eftir endurkjöri Handtökuskipun gefin út vegna Nord Stream skemmdarverkanna Hamas segjast ekki munu senda fulltrúa til viðræðna á morgun Hafa ekki í hyggju að halda Kúrsk Tugir þúsunda létust af völdum hita í Evrópu Mannréttindastjóri gagnrýnir óhóflega beitingu valds í Venesúela Gera sér ekki mat úr lekanum úr framboði Trump Netanyahu og Gallant í hár saman undir hótunum frá Íran Maður ákærður fyrir stunguárás á ellefu ára stúlku í Lundúnum í gær Fyrsta dauðfallið staðfest í eldunum á Grikklandi Sjá meira
Áður en hæstaréttardómarar fóru í sumarfrí felldu þeir úr gildi rétt bandarískra kvenna til þungunarrofs, heimiluðu fólki að bera byssur á almannafæri og drógu úr getu opinberra stofnana til að draga úr mengun og sporna gegn veðurfarsbreytingum, svo eitthvað sé nefnt. Nú munu dómararnir meðal annars taka til skoðunar mál sem snúa að jákvæðri mismunun (e. Affirmative action), kosningum í Bandaríkjunum, trúmálum, málfrelsi og réttindum samkynhneigðra. Öll þessi mál gætu breytt bandarísku samfélagi verulega til margra ára. Einn sérfræðingur sem ræddi við blaðamann New York Times um komandi dómsár hjá Hæstarétti, sagði von á mörgum úrskurðum varðandi mikilvæg mál þar sem sex dómarar færu gegn þremur. Einungis fjórðungur treystir Hæstarétti Skömmu áður en Hæstiréttur Bandaríkjanna fór í sumarfrí birti Gallup könnun sem sýndi að einungis fjórðungur Bandaríkjamanna sagðist bera traust til dómstólsins. Ári áður hafði hlutfallið verið 36 prósent og fyrir þessa könnun hafði lægsta hlutfallið verið þrjátíu prósent, en það mældist árið 2014. Það voru sérstaklega kjósendur Demókrataflokksins sem sögðust treysta Hæstarétti minna. Meðal þeirra fór hlutfallið úr þrjátíu prósentum í þrettán. Óháðir voru á svipuðum slóðum og fór hlutfallið úr fjörutíu prósentum í 25 prósent. Meðal kjósenda Repúblikanaflokksins fór hlutfallið úr 37 prósentum í 39 prósent. Könnunin var gerð áður en dómararnir felldu úr gildi rétt kvenna til þungunarrofs og miðað við óvinsældir þeirrar ákvörðunar er auðvelt að ímynda sér að traustið hafi ekki aukist síðan þá, nema hjá kjósendum Repúblikanaflokksins. Aldrei færri sem treysta dómskerfinu Nýleg könnun Gallup sýndi svo fram á að einungis 47 prósent fullorðinna Bandaríkjamanna sögðust bera traust til dómskerfis ríkisins. Það hlutfall hefur aldrei mælst lægra frá því mælingar Gallup hófust á áttunda áratug síðustu og hefur lækkað um rúm tuttugu prósent á tveimur árum. Þá sögðust einungis fjörutíu prósent ánægð með störf Hæstaréttar og 58 prósent sögðust óánægð. Fyrra hlutfallið hefur aldrei verið lægra og það síðara aldrei hærra. Sjötíu og eitt prósent kjósenda Demókrataflokksins og 46 prósent óháðra sögðu Hæstarétt of íhaldssaman. Einungis ellefu prósent kjósenda Repúblikanaflokksins tóku undir það. Fyrir ári síðan sögðu 66 prósent kjósenda Demókrataflokksins og 37 prósent óháðra að dómstóllinn væri of íhaldssamur. Hlutfallið meðal kjósenda Repúblikanaflokksins hafði einnig aukist milli ára úr sex prósentum í ellefu. Þátttakendur voru ekki spurðir beint út í traust til Hæstaréttar eins og í könnunin frá því í júní. Í niðurstöðum Gallup segir að traust kjósenda til opinberra stofnana í Bandaríkjunum hafi minnkað á undanförnum árum. Samdráttur á trausti til dómskerfisins og sérstaklega Hæstaréttar sé þó mun meiri. Dómarar deila sín á milli Samhliða þessari þróun hafa komið upp deilur milli dómara Hæstaréttar. Elena Kagan, sem þykir ein af frjálslyndari dómurum Hæstaréttar, gagnrýndi íhaldssama kollega sína í nýlegri ræðu og sakaði þau um að hafa skaðað trúverðugleika dómstólsins með því að úrskurða eftir á flokkslínum Repúblikanaflokksins. Hún varaði við því að ef fólk færi að horfa á Hæstarétt og dómskerfið sem arm hins pólitíska kerfis eða að fólk teldi dómara vera að troða sínum persónulega skoðunum upp á aðra, væri voðinn vís. Samuel Alito, sá sem skrifaði álit meirihlutans um að fella stjórnarskrárbundin rétt kvenna til þungunarrofs úr gildi, gagnrýndi Kagan í kjölfarið og sagði hana hafa farið yfir strikið með því að gefa í skyn að Hæstiréttur Bandaríkjanna væri að verða meira pólitískur. Velja málin sjálf Dómarar Hæstaréttar Bandaríkjanna ákveða yfirleitt sjálfir hvaða mál þeir taka til skoðunar. Að mestu leyti byggja þær ákvarðanir að því að deilur hafi myndast um dómsmál og niðurstöður þeirra á lægri dómstigum. Á komandi dómsári Hæstaréttar hafa dómarar ákveðið að taka fyrir þó nokkur mál þar sem engar slíkar deilur eða málaferli liggja fyrir. Það þykir til marks um að dómararnir séu viljandi að reyna að hafa áhrif á bandarískt samfélag eftir eigin skoðunum. Markviss áætlun Repúblikana Þrír af níu dómurum Hæstaréttar Bandaríkjanna voru skipaðir af Donald Trump, fyrrverandi forseta, eftir að Repúblikanar í öldungadeild Bandaríkjaþings neituðu að taka tilnefningu Baracks Obama, fyrrverandi forseta, til laus embættis í Hæstarétti og fjölmargar tilnefningar til embætta í alríkisdómstólum Bandaríkjanna. Repúblikanar skipuðu svo Amy Coney Barrett til Hæstaréttar rétt fyrir forsetakosningarnar 2020. Allir dómararnir þrír sem Trump skipaði í embætti eru tiltölulega ungir og mjög svo íhaldssamir. Þetta var liður í markvissri áætlun Repúblikana að breyta dómskerfi Bandaríkjanna til margra ára og ná fram ýmsum baráttumálum sínum, sem eru mjög óvinsæl meðal kjósenda, í gegnum dómskerfið.
Bandaríkin Hæstiréttur Bandaríkjanna Donald Trump Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024 Þingkosningar í Bandaríkjunum Mest lesið „Mér að mæta“ ef krossar yrðu fjarlægðir Innlent Hlé vegna gagna frá ChatGPT Innlent „Það er komið að skuldadögum“ Innlent Trump gerði lítið úr æðstu heiðursorðu bandarískra hermanna Erlent Sérsveitin kölluð til í Urriðaholti Innlent Óttast að tapa bestu flúðum landsins í virkjun Innlent Katrín gerir upp framboðið og safnar heitum Innlent Pétur Jökull hljóti að vera einstaklega óheppinn Innlent Þriggja daga heitavatnsleysi í næstu viku Innlent Segir verkfræðinga á villigötum Innlent Fleiri fréttir Trump gerði lítið úr æðstu heiðursorðu bandarískra hermanna Rússar saka Nató og Vesturlönd um aðild að áhlaupi Úkraínumanna Landtökumenn á Vesturbakkanum kveiktu í húsum og bifreiðum Dóttir Thaksin verður yngsti forsætisráðherra Taílands Apabóla greinist í Svíþjóð Úkraínumenn hafa náð valdi yfir Súdsja Gæsluvarðhald yfir Paul Watson framlengt Tólf ára fangelsi fyrir að styrkja Úkraínu um þúsundkalla Sagðir hafa lagt á ráðin um skemmdarverkin á Nord Stream í ölæði Óttast aukna útbreiðslu sýklalyfjaónæmra lekandabaktería Gena Rowlands er látin Neyðarástandi lýst yfir vegna apabólu í hluta Afríku Rannsaka innbrot og mögulega vatnsmengun á herstöð í Þýskalandi Nýfæddir tvíburar létust í sprengjuárás á meðan faðirinn brá sér frá Úkraínumenn halda sókn sinni handan landamæranna áfram Fjögurra daga gamlir tvíburar drepnir í árás Ísraela Segja sjónvarpsáskrift koma í veg fyrir lögsókn vegna dauðsfalls SÞ fordæma ógegnsæi í kosningunum í Venesúela Erlendir þrjótar reyna að brjótast inn til Harris og Trump „Hélt ég væri að fara að drepast. Þú heyrir i sprengjunni koma“ Forsætisráðherra Japan sækist ekki eftir endurkjöri Handtökuskipun gefin út vegna Nord Stream skemmdarverkanna Hamas segjast ekki munu senda fulltrúa til viðræðna á morgun Hafa ekki í hyggju að halda Kúrsk Tugir þúsunda létust af völdum hita í Evrópu Mannréttindastjóri gagnrýnir óhóflega beitingu valds í Venesúela Gera sér ekki mat úr lekanum úr framboði Trump Netanyahu og Gallant í hár saman undir hótunum frá Íran Maður ákærður fyrir stunguárás á ellefu ára stúlku í Lundúnum í gær Fyrsta dauðfallið staðfest í eldunum á Grikklandi Sjá meira