Síðkaþólskt gæðapopp 16. desember 2006 16:00 Einkar aðgengilegur kveðskapur en stendur langt að baki Lilju og Passíusálmunum. Stjörnur: 3 Lofsvert framtak að gefa út kveðskap Jóns Arasonar biskups. Kemur nú fyrsta sinni á bók í heild sinni - með vönduðum skýringum Kára Bjarnasonar og greinargóðum inngangi Ásgeirs Jónssonar. Rétt þó að hræða ekki lesandann: þótt næstum 500 ára sé er þetta einkar aðgengilegur kveðskapur, öllum auðskiljanlegur, jafnt orðfæri sem erindi, án nokkurrar þekkingar annarrar en barnaskólalærdóms í biblíusögum. Bara að skella sér útí og stíga á vatnið með Jesúsi og Jóni, maður flýtur einsog ekkert sé. Nú er vitaskuld átt við þann kveðskap sem eignaður er Jóni, því með fræðilegri fullvissu er hvergi stafur á bók (handriti) sannarlega Jóns. Óljóst ætternið klagar hinsvegar hvorki uppá Jón né kveðskapinn, báðum er búbót að hinum. Ekki síst er kveðskapnum hald í Jóni því sá síðarnefndi er vissulega þjóðhetja, lýðkær með eindæmum í lífi og eilífð, eiðsvarinn landi og þjóð, en vísast meiri dansari en skáld. Þó umfram allt: píslarvottur og tragísk hetja. Öxin geymir Arason í vitund þjóðarinnar, ekki orðið, og verður svo áfram þráttfyrir þessa ágætu bók. Dansari var Jón bæði í klassískum og „kúnderskum" skilningi („reyndur popúlisti" segir Ásgeir í inngangi - það er nánast kúnderski skilningurinn: sjálfsdýrð sviðsljóssins) og sté sporið í lífi og list Drottni sínum til framdráttar. Þá var hann tónlistar- og gleðimaður. Sér því stað í trúarkveðskap hans engu síður en þeim veraldlega - ekki alveg óskyldur því fagnaðarerindi sem sértrúarsöfnuðir nútímans nefna „í stuði með guði lög" - og fer vel á því að dilla sér í huganum undir lestri, jafnvel snúa sér í hring. Grínlaust: andlegur kveðskapur síðustu alda kaþólskunnar á Íslandi var nátengdur tónlist og dansi og sjálft helgihaldið rokkandi fjörugt. Rök hníga að því. (Danakóngur og Lúter gáfu síðan andskotanum einkarétt á syndinni og saman kváðu þeir dansinn í kútinn svo kirfilega að ekki mátti sletta úr klaufinni uppí vindinn í hafátt að Bessastöðum & biskupum vorum siðbættum um aldir ánþess að brenna í Víti og Höfn fyrir vikið, bækur og menn. Sígild söguskýring). Önnur saga. Öll gætu þessi kvæði í upphafi hafa verið danslagatextar og alveg óvíst að höfundur hafi litið á sig sem „skáld" (og alls ekki í hátíðlegum skilningi). Því gerir hann - að aldasið - hvorki tilraun til sjálfstæðrar úrvinnslu efnisins né áberandi skáldlegra tilþrifa: hann einfaldlega færir heilaga ritningu í sönghæfan dansbúning - og gerir það svo átakalaust að enn má njóta með öllum kropp. Ekki misskilja mig: Jón var vitaskuld einlægur trúmaður og ákall hans til Drottins ekkert grín. Trú kvæðanna er og verður þeirra aðall, þeim sem á trúa. En hvernig sem menn reyna að fara að því að bæta sér upp ládeyðu „miðaldarinnar" (ca 1350-1650), „brúa bilið", „rjúfa ekki samhengið", rekast menn alltaf vængjalausir á sama búkolluvegginn: allur varðveittur kveðskapur tímabilsins stendur - að skáldskapargildi - Lilju Eysteins og Passíusálmum Hallgríms óralangt að baki. Sjálfsagt í lofsverðri útgáfu um (meintan) kveðskap Jóns Arasonar að leiða rök að öðru með öllum mögulegum bolum, enda bera þeir Ásgeir og Kári sig mannalega í þeim ójafna skessuleik. Orðan fellur, úti er þetta fræði. Amen. Amen! Endir verður á kvæði (105). Þannig slær biskupinn botn í sinn söng ... (stappaði niður fótunum og sneri sér í hröng?). Sigurður Hróarsson Mest lesið Spjótin hætta ekki að beinast að Blake Lively Lífið Stórstjörnur og lúðrasveit í brúðkaupi Fanneyjar og Teits Lífið Vala Grand gengin út Lífið Jökull í Kaleo í Glæstar vonir Bíó og sjónvarp Eurovision 2025 verður haldið í Basel eða Genf Lífið „Þetta er enginn helvítis félagskvíði, það bara þolir mig enginn“ Áskorun Lil Curly og Brynja ekki lengur bara vinir Lífið Segist standa með Helga Magnúsi gegn hótunum Lífið Brad Pitt stoppaði í hamborgara í Dalakofanum Lífið Byrjaði í smábrotum en vatt svo upp á sig Lífið Fleiri fréttir Forstöðumaðurinn fannst í Salnum Óður til kvenlíkamans í öllu sínu veldi Óli Egils snýr sér að Ladda eftir Bubba Snæbjörn nýr leikhússtjóri í Tjarnarbíói Allt á fullri ferð á Húsavík um helgina Guðrún Jóhanna nýr skólastjóri Söngskólans Umræða um feðraveldi og karlrembu skekur djassbransann Útlit fyrir bíólausa Akureyri Komið að endalokum eftir 25 ár Kanónur með listræna þrennu á Flateyri „Leiðin verður að vera óviss svo vel sé“ „Ég lofa miklu blóði“ Gera grín að bransanum með „virtustu verðlaunum heims“ Fjöldamet á stærstu listasýningu í sögu Hornafjarðar Sjá meira
Lofsvert framtak að gefa út kveðskap Jóns Arasonar biskups. Kemur nú fyrsta sinni á bók í heild sinni - með vönduðum skýringum Kára Bjarnasonar og greinargóðum inngangi Ásgeirs Jónssonar. Rétt þó að hræða ekki lesandann: þótt næstum 500 ára sé er þetta einkar aðgengilegur kveðskapur, öllum auðskiljanlegur, jafnt orðfæri sem erindi, án nokkurrar þekkingar annarrar en barnaskólalærdóms í biblíusögum. Bara að skella sér útí og stíga á vatnið með Jesúsi og Jóni, maður flýtur einsog ekkert sé. Nú er vitaskuld átt við þann kveðskap sem eignaður er Jóni, því með fræðilegri fullvissu er hvergi stafur á bók (handriti) sannarlega Jóns. Óljóst ætternið klagar hinsvegar hvorki uppá Jón né kveðskapinn, báðum er búbót að hinum. Ekki síst er kveðskapnum hald í Jóni því sá síðarnefndi er vissulega þjóðhetja, lýðkær með eindæmum í lífi og eilífð, eiðsvarinn landi og þjóð, en vísast meiri dansari en skáld. Þó umfram allt: píslarvottur og tragísk hetja. Öxin geymir Arason í vitund þjóðarinnar, ekki orðið, og verður svo áfram þráttfyrir þessa ágætu bók. Dansari var Jón bæði í klassískum og „kúnderskum" skilningi („reyndur popúlisti" segir Ásgeir í inngangi - það er nánast kúnderski skilningurinn: sjálfsdýrð sviðsljóssins) og sté sporið í lífi og list Drottni sínum til framdráttar. Þá var hann tónlistar- og gleðimaður. Sér því stað í trúarkveðskap hans engu síður en þeim veraldlega - ekki alveg óskyldur því fagnaðarerindi sem sértrúarsöfnuðir nútímans nefna „í stuði með guði lög" - og fer vel á því að dilla sér í huganum undir lestri, jafnvel snúa sér í hring. Grínlaust: andlegur kveðskapur síðustu alda kaþólskunnar á Íslandi var nátengdur tónlist og dansi og sjálft helgihaldið rokkandi fjörugt. Rök hníga að því. (Danakóngur og Lúter gáfu síðan andskotanum einkarétt á syndinni og saman kváðu þeir dansinn í kútinn svo kirfilega að ekki mátti sletta úr klaufinni uppí vindinn í hafátt að Bessastöðum & biskupum vorum siðbættum um aldir ánþess að brenna í Víti og Höfn fyrir vikið, bækur og menn. Sígild söguskýring). Önnur saga. Öll gætu þessi kvæði í upphafi hafa verið danslagatextar og alveg óvíst að höfundur hafi litið á sig sem „skáld" (og alls ekki í hátíðlegum skilningi). Því gerir hann - að aldasið - hvorki tilraun til sjálfstæðrar úrvinnslu efnisins né áberandi skáldlegra tilþrifa: hann einfaldlega færir heilaga ritningu í sönghæfan dansbúning - og gerir það svo átakalaust að enn má njóta með öllum kropp. Ekki misskilja mig: Jón var vitaskuld einlægur trúmaður og ákall hans til Drottins ekkert grín. Trú kvæðanna er og verður þeirra aðall, þeim sem á trúa. En hvernig sem menn reyna að fara að því að bæta sér upp ládeyðu „miðaldarinnar" (ca 1350-1650), „brúa bilið", „rjúfa ekki samhengið", rekast menn alltaf vængjalausir á sama búkolluvegginn: allur varðveittur kveðskapur tímabilsins stendur - að skáldskapargildi - Lilju Eysteins og Passíusálmum Hallgríms óralangt að baki. Sjálfsagt í lofsverðri útgáfu um (meintan) kveðskap Jóns Arasonar að leiða rök að öðru með öllum mögulegum bolum, enda bera þeir Ásgeir og Kári sig mannalega í þeim ójafna skessuleik. Orðan fellur, úti er þetta fræði. Amen. Amen! Endir verður á kvæði (105). Þannig slær biskupinn botn í sinn söng ... (stappaði niður fótunum og sneri sér í hröng?). Sigurður Hróarsson
Mest lesið Spjótin hætta ekki að beinast að Blake Lively Lífið Stórstjörnur og lúðrasveit í brúðkaupi Fanneyjar og Teits Lífið Vala Grand gengin út Lífið Jökull í Kaleo í Glæstar vonir Bíó og sjónvarp Eurovision 2025 verður haldið í Basel eða Genf Lífið „Þetta er enginn helvítis félagskvíði, það bara þolir mig enginn“ Áskorun Lil Curly og Brynja ekki lengur bara vinir Lífið Segist standa með Helga Magnúsi gegn hótunum Lífið Brad Pitt stoppaði í hamborgara í Dalakofanum Lífið Byrjaði í smábrotum en vatt svo upp á sig Lífið Fleiri fréttir Forstöðumaðurinn fannst í Salnum Óður til kvenlíkamans í öllu sínu veldi Óli Egils snýr sér að Ladda eftir Bubba Snæbjörn nýr leikhússtjóri í Tjarnarbíói Allt á fullri ferð á Húsavík um helgina Guðrún Jóhanna nýr skólastjóri Söngskólans Umræða um feðraveldi og karlrembu skekur djassbransann Útlit fyrir bíólausa Akureyri Komið að endalokum eftir 25 ár Kanónur með listræna þrennu á Flateyri „Leiðin verður að vera óviss svo vel sé“ „Ég lofa miklu blóði“ Gera grín að bransanum með „virtustu verðlaunum heims“ Fjöldamet á stærstu listasýningu í sögu Hornafjarðar Sjá meira